Lê Tự Do

Theo VNTB

Có hành vi tác động tay chân lên người khác; có hành vi xúc phạm, miệt thị người khác… chỉ cần có tấm giấy chứng nhận tâm thần là sẽ được miễn trừ trách nhiệm?

Đó là quan điểm của nhiều người. Dưới góc độ pháp lý, lý luận này cũng không sai khi Điều 21 Bộ luật Hình sự 2015 quy định người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong khi đang mắc bệnh tâm thần, một bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình, thì không phải chịu trách nhiệm hình sự.

Tuy nhiên, cũng tại điều 21 Bộ luật Hình sự 2015 thì không phải trong mọi trường hợp người bị bệnh tâm thần đều không phải chịu trách nhiệm hình sự. Người bị bệnh tâm thần chỉ được miễn trách nhiệm hình sự khi thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong khi đang mắc bệnh. Đồng thời, tình trạng bệnh ở mức làm mất khả năng nhận thức hoặc điều khiển hành vi. Chỉ những người mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác đến mức độ “không có khả năng nhận thức hoặc khả năng Điều khiển hành vi của mình” (nghĩa là phải thỏa mãn cả 2 dấu hiệu là y học và tâm lý) thì mới được coi là không có năng lực trách nhiệm hình sự, không phải là chủ thể của tội phạm và không phải chịu trách nhiệm hình sự.

Đó là chưa nói đến vấn đề, cơ sở cấp kết luận giám định tâm thần có đúng với “lương tâm” hay Lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ như vụ cán bộ tại Viện pháp y tâm thần Trung ương vào hạ tuần tháng 6 năm nay.

“Áp lực đủ thứ, dẫn đến nhiều người căng thẳng, người nào nghĩ tích cực thì dễ dàng bỏ đi; người nào trung lập thì suy nghĩ một chút, tìm cách rồi cũng xong; người nào mang tiếng vô sự thì khỏi nói rồi, có lo gì đâu mà áp lực; người nào tiêu cực thì sinh ra có dấu hiệu bất bình thường. Tuy nhiên, theo tôi thấy, không thể vì mấy cái lý do áp lực đó mà anh có quyền chửi người ta hay đánh người khác. Tác động chân tay xong, người nhà lên đưa giấy điều trị tâm thần là khỏi chịu trách nhiệm, không có lý. Đánh người còn hỏi biết tao là ai không? Ông là ai thì tại sao tụi cần phải biết? Hay ý ông nói ông là người từng mắc bệnh tâm thần nên có quyền muốn làm gì thì làm?”, ông Việt, một độc giả bức xúc.

Vấn đề ông Việt đề cập ở đây là câu chuyện xảy ra tại phường Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk, anh T.Q.T. (30 tuổi, ngụ tỉnh Lâm Đồng) cho biết khoảng 8 giờ 20 phút cùng ngày, anh chạy xe máy trên đường Y Moan Ênuôl thì bất ngờ bị một người đi xe máy chặn đầu xe, chửi bới. Sau đó, người này lao vào đánh anh T. tới tấp. Sau khi đấm đá liên tục vào người anh T., người đàn ông lên xe máy lái xe phóng đi. Vừa đánh, người đàn ông này vừa chửi bới, đe dọa “Mày biết tao là ai không?”.

Sau đó, làm việc với cơ quan chức năng, gia đình của người đàn ông này đã cung cấp nhiều giấy xuất viện của ông H. tại Bệnh viện Tâm thần tỉnh Đắk Lắk.

“Nếu đã xuất viện, khỏi nói nhiều, xử lý trách nhiệm hình sự ngay, vì ổng đã khỏi bệnh. Nếu cho rằng ổng không kiểm soát được hành vi của mình, vậy tại sao Bệnh viện Tâm thần tỉnh Đắk Lắk lại cho xuất viện?”, ông Việt nói tiếp.

“Tôi cũng có một đứa bạn, nó tự nhận nó có vấn đề về thần kinh, được bệnh viện tâm thần thành phố chứng nhận. Những lúc cần hay hẹn cà phê thì nó kêu nó đã được điều trị hết bệnh, còn những lúc nó chơi liên minh bị chửi hay bị áp lực từ gia đình thì nó quay sang chửi bạn bè rồi xúc phạm gia đình người ta, sau đó nó lại lấy cái lý do tâm thần ra đề nghị thông cảm. Đó chỉ là một ví dụ, mình nghĩ cần phải có những biện pháp trừng trị mạnh tay hơn với những trường hợp thế này, không thể cứ ờ tui tâm thần, có chửi cũng phải bỏ qua”, một độc giả giấu tên chia sẻ.

Tựu trung lại vấn đề, không phải cứ sở hữu trong tay tấm giấy chứng nhận tâm thần là có cái quyền muốn làm gì thì làm, muốn xúc phạm ai thì xúc phạm hay muốn tác động vật lý lên ai thì tác động. Nếu người mắc bệnh tâm thần vẫn có khả năng nhận thức và khả năng Điều khiển hành vi của mình (ở mức độ hạn chế) thì họ vẫn có năng lực trách nhiệm hình sự nên họ vẫn là chủ thể của tội phạm và phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi của mình (a)

Thêm nữa, theo điều 22 Bộ luật Dân sự 2015, để được coi là người mất năng lực hành vi dân sự, người mắc bệnh tâm thần phải được Tòa án ra quyết định tuyên bố là người mất năng lực hành vi dân sự dựa trên cơ sở kết luận giám định pháp y tâm thần (b).

Từ điểm (a) và (b) cũng như những điều đã và đang diễn ra trong thực tế, nên chăng có những biện pháp trừng trị có tính răn đe để những người hung hăng không lợi dụng tấm giấy chứng nhận tâm thần có quyền giẫm đạp lên pháp luật.