Thái Hóa Lộc

Theo VNTB

Phải nhìn nhận thấy nỗ lực của Tổng thống Donald Trump trong thời gian kỷ lục 6 tháng đã sử dụng uy tín và thể hiện thiện chí can thiệp trung gian hòa giải giữa hàng loạt 12 quốc gia xung đột với nhau…

Cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin ở bang Alaska – Mỹ hôm 15-8 kéo dài hơn so với những cuộc gặp cấp cao trước đó. Vai trò chủ – khách được cảm nhận khác với thông lệ ngoại giao quốc tế ở cuộc họp báo chung khi ông Putin phát biểu trước và với thời lượng dài gần gấp 3 lần ông Donald Trump. Đánh giá kết quả của buổi họp thượng đỉnh luôn trái chiều. Bên ủng hộ cho rằng thành công và bên chống ông Trump thì cho rằng thất bại. Nhưng cả hai bên đều chưa hiểu chính xác lời tuyên bố của ông Trump “sẽ không có thỏa thuận nào cho đến khi có một thỏa thuận” để đánh giá kết quả cuộc gặp gỡ vừa qua tại Alaska giữa hai nguyên thủ quốc gia.

Thật sự cả hai nhà lãnh đạo đều đánh giá tích cực về diễn biến và gần như không phàn nàn gì về kết quả cuộc gặp. Có thể thấy được qua đó thiện chí và sự hài hòa giữa họ. Chỉ có điều cuộc gặp kết thúc mà không có thỏa thuận nào được công bố, về quan hệ song phương cũng như về tìm kiếm giải pháp chính trị hòa bình giúp chấm dứt cuộc xung đột ở Ukraine.

Đối với mối quan hệ giữa Mỹ và Nga, dẫu chỉ vậy thôi cũng có được ý nghĩa và tác động tích cực. Quan hệ song phương hiện tại rất tồi tệ và ông Donald Trump thời gian qua tỏ ra rất găng với Nga và cả ông Putin. Vậy mà khi hai người gặp nhau ở Alaska lại thể hiện sự hài hòa với nhau, đàm thảo rất lâu với nhau, cùng đánh giá tích cực về cuộc gặp, tổ chức họp báo chung – tất cả đều là những biểu hiện tích cực và tín hiệu lạc quan về triển vọng sắp tới của quan hệ Mỹ – Nga.

Thực trạng và diễn biến của mối quan hệ này lại liên quan mật thiết và tương tác hữu cơ đến diễn tiến và kết cục của cuộc xung đột ở Ukraine. Trên đường trở về Washington, ông Donald Trump nói với giới báo chí là “Giờ đến lượt Ukraine thương thảo với Nga về ngừng chiến” – như thể đã làm xong phần việc của mình. 

Qua đó có thể thấy tuy không hé lộ gì về kết quả cụ thể của cuộc gặp, ông Donald Trump và ông Putin dường như đã đạt được với nhau nhận thức chung về cách thức chấm dứt xung đột ở Ukraine và về những nội dung cơ bản của một giải pháp chính trị cho hòa bình. Xem ra thông điệp của ông Donald Trump gửi tới Ukraine và các đồng minh châu Âu của Ukraine là phía Mỹ đã giải quyết xong vấn đề với Nga nên Ukraine và các đồng minh chỉ có hai lựa chọn là đồng ý với Mỹ hoặc tự thương thảo trực tiếp với Nga.

Ukraine và các đồng minh chắc chắn không hài lòng khi ông Donald Trump đã giúp ông Putin có được thành quả quan trọng mới về chính trị thế giới, đối ngoại và pháp lý quốc tế. Phe phương Tây tìm mọi cách cô lập ông Putin về chính trị thì ông Donald Trump lại trải thảm đỏ đón ông Putin trên lãnh thổ Mỹ. Với diễn biến này, ông Donald Trump tạo cho ông Putin cơ hội rất hiếm có và quý giá để hiện diện trực tiếp trong thế giới phương Tây, đồng thời thể hiện vai trò, ảnh hưởng của Nga cũng như của chính Tổng thống Putin. Cuộc gặp chưa đạt được thỏa thuận lớn nào nhưng vẫn rất có lợi cho nước Nga và cá nhân ông Putin trên nhiều phương diện.

Sau cuộc gặp trên, ông Donald Trump và ông Vladimir Putin chắc sẽ sớm có những cuộc điện đàm, gặp gỡ trực tuyến hoặc cả trực tiếp mới để vừa thúc đẩy quan hệ song phương vừa cùng nhau vận hành tiến trình tìm kiếm giải pháp chính trị cho cuộc xung đột ở Ukraine. Trước mắt, Tổng thống Mỹ sẽ trao đổi thông tin, thuyết phục và cả gây áp lực tới Ukraine và các đồng minh của Kiev ở châu Âu để họ buông bỏ bớt những điều kiện tiên quyết và chấp nhận nhượng bộ cơ bản cho Nga để Moscow chịu đi vào thương thảo, chấp nhận ngừng và tiến tới chấm dứt xung đột. Nhưng cũng không loại trừ khả năng ông Donald Trump lại làm găng với Nga như trước cuộc gặp ở Alaska. 

Trên đường từ Alaska về Washington sau cuộc gặp thượng đỉnh với Tổng thống Nga Vladimir Putin ngày 15-8, Tổng thống Donald Trump đã có cuộc điện đàm với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky và một số nhà lãnh đạo NATO. Trước đó cùng ngày 15-8, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin cùng bộ trưởng ngoại giao hai nước và các phụ tá thân cận đã có cuộc hội đàm kéo dài hơn 2 giờ rưỡi tại Căn cứ Liên hợp Elmendorf-Richardson ở tiểu bang Alaska – Mỹ. Theo AP, tại cuộc họp báo chung sau thượng đỉnh, Tổng thống Putin cho biết ông và người đồng cấp Mỹ đã đạt được “sự hiểu biết chung” về tình hình Ukraine. Nhà lãnh đạo Nga khẳng định Moscow lâu nay vẫn thực sự quan tâm đến việc chấm dứt cuộc xung đột ở Ukraine nhưng nhấn mạnh tất cả nguyên nhân gốc rễ của cuộc khủng hoảng phải được loại bỏ. Tổng thống Nga còn nói rằng nếu ông Trump đắc cử năm 2020 thì chiến tranh Nga và Ukraine không thể xảy ra.

Tổng thống Putin khẳng định ông đồng ý với tổng thống Mỹ về việc bảo đảm an ninh cho Ukraine và Moscow sẵn sàng hợp tác, đồng thời nói rằng ông hy vọng Kiev và chính phủ các nước châu Âu khác sẽ nhìn nhận vấn đề này theo hướng xây dựng. Tổng thống Nga cũng dành nhiều lời ca ngợi người đồng cấp Mỹ, bày tỏ hy vọng quan hệ Nga – Mỹ nên “lật trang mới và quay lại hợp tác”.

Trong phần phát biểu ngắn gọn của mình, Tổng thống Donald Trump cho biết ông và người đồng cấp Nga đã thống nhất về nhiều vấn đề, mặc dù vẫn chưa đạt được thỏa thuận nào vì “vẫn còn một vài điểm cần bàn thảo, bao gồm một điểm quan trọng”. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh các bên có cơ hội rất tốt để đạt được hiệu quả. Tổng thống Mỹ còn mô tả hội nghị thượng đỉnh tại Alaska là “cực kỳ hiệu quả”, dù vẫn cần làm thêm nhiều để giải quyết cuộc xung đột ở Ukraine…

“Cuộc gặp gỡ hôm nay được sắp xếp như một ván cờ. Cuộc gặp (đầu tiên) này sẽ mở đường cho cuộc gặp thứ hai nhưng có 25% khả năng cuộc gặp này sẽ không thành công” nếu như không có được sự thỏa thuận nào – Tổng thống Donald Trump nhận định. Nếu thực sự Hội nghị Thượng đỉnh Trump-Putin ở Alaska thất bại thảm hại như một số dư luận nhận định, thì thử hỏi Tổng thống Ukraine, Tổng Thư Ký Liên Âu và nguyên thủ các quốc gia: Anh, Pháp, Đức, Ý, Phần Lan v.v. đến thủ đô Hoa Thịnh Đốn phó hội với Tổng Thống Hoa Kỳ Donald Trump để làm gì? Về triển vọng đình chiến và thỏa hiệp hòa bình giữa hai quốc gia lâm chiến: Nga và Ukraine…

Qua các thời đại tổng thống Hoa Kỳ, Tổng thống Donald Trump lại nổi bật hơn các vị tiền nhiệm kể từ sau cuộc gặp Reagan và Gorbachev tại băng đảo- Iceland.Tổng thống Lyndon Johnson phải mất nhiều năm, kể từ năm 1965 với những đặc sứ Hoa Kỳ làm con thoi kể cả đại sứ Hungary trong ủy ban kiểm soát đình chiến tại đông dương qua lại các trục Moscow, Bắc Kinh, Paris. Saigon, Hà Nội v.v. Thuyết phục các bên lâm chiến và cường quốc yểm trợ ngồi vào bàn hội nghị tại Paris, thủ đô nước Pháp. Hội đàm kéo dài nhiều năm, đến ngày 27 tháng 1, 1973 mới ký kết được hiệp ước hòa bình nhưng chỉ là một hòa bình dang dở, vì chiến tranh vẫn tiếp diễn khốc liệt hơn cho đến khi miền Nam VN thất thủ, Cộng sản Bắc Việt xâm lăng Việt nam Cộng hòa.

Phải nhìn nhận thấy nỗ lực của Tổng thống Donald Trump trong thời gian kỷ lục 6 tháng đã sử dụng uy tín và thể hiện thiện chí can thiệp trung gian hòa giải giữa hàng loạt 12 quốc gia xung đột với nhau từ vài thập niên như Congo-Rwanda cho đến thời gian gần đây như Ấn Độ-Pakistan; Thái Lan-Campuchia ký kết đình chiến và hiện nay thấp thoáng triển vọng Nga-Ukraine thỏa thuận ngừng bắn, ký kết hiệp ước hòa bình….Và nền hòa bình ấy phải bắt đầu có sự thỏa thuận của hai bên. Tuy nhiên có được tiến triển hay không còn tùy thuộc thiện chí; đó chính là “Sẽ không có thỏa thuận nào cho đến khi có một thỏa thuận”.