Nguyễn Giang

Theo RFI

Đêm Chủ Nhật 18/05/2025, Liên Hiệp Châu Âu (EU) và Anh đã hoàn tất đàm phán để “hóa giải” các khác biệt nhằm dung hòa lợi ích cho một thoả thuận sâu rộng, “tái lập quan hệ” song phương 5 năm sau Brexit. Hôm nay, các lãnh đạo EU gồm chủ tịch Ủy Ban Châu Âu, Ursula von der Leyen, và lãnh đạo ngoại giao EU, Kaja Kallas và thủ tướng Anh Keir Starmer dự thượng đỉnh Anh-Liên Âu tại Lancaster House, Luân Đôn, để ký kết thỏa thuận mà chính phủ Anh gọi là “mang tính lịch sử”.

Thông tín viên Nguyễn Giang tường thuật từ Luân Đôn:

Sau nhiều tháng đàm phán, Anh và Liên Âu (EU) đã đạt thỏa thuận khung về ba hồ sơ là quốc phòng; kinh tế-thương mại gồm nghề cá, quy chế xuất nhập khẩu thực phẩm với EU, và quyền di chuyển tự do cho người trẻ 18-30 tuổi.

Đầu tiên là quan hệ an ninh quốc phòng vốn đã tiến triển từ mấy năm qua vì Anh quyết tâm ủng hộ châu Âu hỗ trợ Ukraina. Phái đoàn EU sẽ cùng thủ tướng Anh chụp hình tại chiến hạm HMS Sutherland đậu trên sông Thames sau bữa trưa hôm nay, để gửi đi thông điệp cứng rắn, cùng đoàn kết tăng cường an ninh-quốc phòng cho NATO tại châu Âu, ủng hộ Ukraina. Thỏa thuận hai bên cho Anh tham gia Quỹ Quốc phòng EU trị giá 150 tỷ euro và giành quyền xuất khẩu vũ khí sang các nước EU, nhất là ở sườn phía đông của NATO.

Về kinh tế-thương mại, Anh  chấp nhận “điều chỉnh song hành” các quy định vệ sinh, an toàn thực phẩm theo chuẩn EU. Nếu EU thay đổi quy định nào đó trong tương lai thì Anh sẽ tự nguyện làm theo đúng như vậy, giúp Anh không cần phải tham gia liên minh thuế quan với EU mà vẫn được đặc cách bán các mặt hàng nói trên miễn thuế nhập vào thị trường EU. Chỉ riêng điều này đem lại ít nhất là 25 tỷ bảng Anh/năm y và đóng góp vào GDP con số tăng trưởng năm tới 2,2%.

Về quyền đánh cá ở eo biển Manche (English Chanel), EU muốn thỏa thuận chia sẻ quota đánh bắt có giá trị vĩnh viễn nhưng Anh e ngại phản ứng của ngư dân nước mình nên tạm thời chỉ đồng ý 12 năm, tới 2038, cho tàu cá của ngư dân EU (chủ yếu là Pháp và Tây Ban Nha) đánh bắt ở vùng biển chung biên giới. Để xoa dịu yêu sách của ngư dân Anh, chính phủ nói sẽ đầu tư tới 350 triệu bảng vào các vùng duyên hải để hỗ trợ kinh tế cho các cộng đồng địa phương.

Theo Times Radio, đánh cá là nghề không có ý nghĩa bao nhiêu về kinh tế với nước Anh, chỉ đóng góp 0,04% GDP và giá trị các quota đánh bắt ở vùng biển giáp biên giới EU lại còn nhỏ hơn nữa, nhưng lại có ý nghĩa văn hóa, truyền thông cao. Lý do là người Anh yêu biển và nghề cá và nghề hàng hải có vị trí rất quan trọng trong bản sắc dân tộc Anh. Tương tự như vậy, ở EU, nghề đánh cá ven bờ của ngư dân Tây Ban Nha và Pháp lại được các cộng đồng địa phương bảo vệ, đề cao trong khi toàn bộ đóng góp của nghề cá cho GDP toàn khối EU chỉ đạt có 0,1%.

Cuối cùng, hai bên chấp nhận quy chế ‘youth mobility scheme’ (YMS-di chuyển tự do) với EU cho phép thanh niên 18-30 tuổi từ hai bên đi lại tự do sang lãnh thổ của nhau để học tập và làm việc “tới 2 năm”. Chỉ riêng sự giao lưu này đem lại cho Anh tới 5 tỷ bảng/năm và 0,45% GDP. Trước mắt, Anh hạn chế quota số sinh viên EU sang Anh du học, trong năm đầu tiên chỉ là 32 nghìn, rồi sẽ xem xét tiếp.

Thị trưởng Luân Đôn, ông Sadiq Khan hôm cuối tuần đã khẩn thiết yêu cầu chính phủ ký mục này, để sinh viên EU quay lại Luân Đôn, làm sống động cho sinh hoạt kinh tế và thị trường lao động ở thủ đô Anh. Trước Brexit số sinh viên, học sinh các cấp từ EU sang Anh du học là trung bình 155-170 nghìn/năm (gồm 150 nghìn chỉ riêng cho các đại học thuộc niên khóa 2020-2121) mà nay giảm xuống chưa tới 80 nghìn/năm, khiến thu nhập từ học phí cho các đại học Anh sút giảm đáng kể.

Hơn 5 năm sau khi Brexit có hiệu lực (từ ngày 31/01/2020), nước Anh dưới sự lãnh đạo của thủ tướng thuộc đảng Lao Động, Sir Kier Starmer đã đạt được thỏa thuận “tái lập” (reset) quan hệ với bạn hàng kinh tế quan trọng nhất là Liên Hiệp châu Âu. Thế nhưng trong cả ba quan hệ, quốc  phòng, thương mại và giáo dục với EU thì ông Starmer đều phải chỉ ra các lợi ích cụ thể bằng tiền, nhiều tỷ bảng một năm, để không bị phe hữu chỉ trích là ông đang làm mềm đi thỏa thuận Brexit và cho di dân từ EU vào lại Anh “bằng cửa sau”.