Chi Phương

Theo RFI

Các tuyên bố gần đây từ chính quyền Donald Trump liên quan đến cuộc chiến ở Ukraina khiến Kiev và đồng minh châu Âu lo lắng. Liệu Mỹ có « dứt áo ra đi », bỏ rơi Ukraina, để tập trung vào làm ăn với Nga ?

Trên mạng xã hội Truth Social, hôm Chủ Nhật, Donald Trump bày tỏ hy vọng Ukraina và Nga có thể đạt được thoả thuận vào tuần này, cả hai sẽ bắt đầu làm ăn lớn với Hoa Kỳ, « tạo ra nhiều lợi nhuận », nhưng không nêu rõ nội dung cụ thể của thỏa thuận.

Trên thực tế, các tuyên bố từ Washington gần đây gây khó hiểu, dấy lên lo ngại về việc Hoa Kỳ có thể từ bỏ việc đàm phán với Nga về việc chấm dứt chiến tranh ở sườn đông châu Âu

Vào cuối tuần trước, hôm 18/04, trả lời với báo giới sau cuộc họp với các quan chức châu Âu và Ukraina tại Paris, Pháp, ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio khẳng định « sẽ không tiếp tục nỗ lực trong nhiều tuần và nhiều tháng nữa », về hồ sơ Ukraina, mà cần phải xem xét có giải pháp khả thi trong những ngày sắp tới hay không, vì ông « nghĩ rằng có lẽ tổng thống sẽ nói rằng đã đến lúc chúng ta nên kết thúc ».

The New York Times đặt câu hỏi : Liệu ông Rubio và ông Trump có đơn giản phủi tay khỏi nỗ lực hòa bình và bỏ rơi Ukraina ? Câu trả lời được hiểu ngầm trong cảnh báo của Rubio « Mỹ có những ưu tiên khác ». Vì Donald Trump vẫn luôn nhấn mạnh rằng đây « không phải là cuộc chiến của Mỹ » mà là cuộc chiến của Biden, của Putin và của Zelensky. Ngoại trưởng Rubio đe doạ : « Nếu không thể kết thúc chiến tranh, chúng tôi phải quan tâm đến vấn đề khác ».

Trong lúc tranh cử, Donald Trump đã từng tuyên bố kết thúc chiến tranh Ukraina trong vòng 24 giờ, nhưng sau đó thừa nhận rằng quá trình này cần nhiều thời gian hơn. Kế hoạch hòa bình mà chính quyền Donald Trump đề xuất đã được Kiev chấp nhận, nhưng Putin lại « dửng dưng ». Theo báo chí Mỹ, Trump có thể thấy thoả thuận hòa bình không khả thi và ám chỉ khả năng tổng thống đã chỉ thị cho chính quyền Mỹ rút khỏi các cuộc đàm phán.

Những tuyên bố của Mỹ có lợi cho Nga

Nhật báo Mỹ nhắc lại rằng kể từ khi ông Trump nhậm chức, tổng thống Mỹ hoặc các cố vấn của ông đưa ra nhiều tuyên bố có lợi cho Nga : loại bỏ yêu cầu của Ukraina muốn gia nhập Liên minh Bắc Đại Tây Dương NATO, nhiều lần tuyên bố Ukraina phải từ bỏ lãnh thổ hoặc đổ lỗi cho Ukraina, Mỹ có thể công nhận việc Nga sáp nhập bán đảo Crimée năm 2014, sẽ tạm thời không cung cấp vũ khí hay thông tin tình báo cho Ukraina nếu tiến trình đàm phán không đạt nhiều tiến triển.

Một quan chức cấp cao của Mỹ, trả lời báo Wall Street Journal, cho rằng các đề xuất của Washington nói trên, không phải là tối hậu thư mà chỉ là « một danh sách » để Kiev cân nhắc và lựa chọn phản hồi, bất chấp việc đảo ngược chính sách ngoại giao của Hoa Kỳ, được đưa ra từ hơn một thập kỷ.

Vào thứ Sáu tuần trước, theo New York Times, Donald Trump cũng đã ngụ ý rằng Hoa Kỳ có thể rút khỏi cuộc xung đột giống như đã làm khi « thất vọng » ở Việt Nam, Iraq và Afghanistan.

Sự ngờ vực đối với Zelensky

Theo báo Pháp Le Figaro, Donald Trump nghi ngờ Volodymyr Zelensky. Trong một cuộc phỏng vấn, ông bình luận « khi bắt đầu một cuộc chiến thì cần phải biết liệu mình có thể thắng, và không thể tham chiến với một quốc gia lớn gấp 20 lần, và hy vọng sẽ được cấp tên lửa », tiếp tục đổ lỗi cho Ukraina. Cuộc đối đầu gay gắt tại Phòng Bầu Dục ở Nhà Trắng, với những chỉ trích nhắm vào Zelensky là minh họa rõ nét nhất.

Giám đốc nghiên cứu chính sách quốc phòng và đối ngoại tại Viện nghiên cứu Cato, được Le Figaro trích dẫn, cho rằng đặc phái viên của Trump về Ukraina, tướng Kellogg « không có nhiều ảnh hưởng » và trong nội bộ chính quyền Trump bị chia rẽ, giữa những người ủng hộ đường lối cứng rắn đối với Nga là Rubio còn bên kia là Steve Witkoff và JD Vance, muốn dành nhiều thời gian hơn cho ngoại giao.

Kiev và đồng minh châu Âu lo ngại, đặc biệt là do tính thiếu nhất quán trong

các thông điệp từ Nhà Trắng. Trong khi Rubio và Trump đưa ra các tuyên bố mang tính “dứt áo” ra đi, thì phó tổng thống JD Vance, tại Roma, lại nói rằng « vẫn lạc quan có thể chấm dứt cuộc chiến tàn khốc này ».

Trump có thể hy sinh Ukraina để làm ăn với Nga

Trả lời New York Times, bà Fiona Hill, cựu cố vấn về Nga tại Hội đồng An ninh Quốc gia, cảnh báo rằng « Trump không thực sự quan tâm đến Ukraina, mục tiêu của ông ấy là làm ăn với Nga, gạt Ukraina sang một bên để xúc tiến các thoả thuận làm ăn với Matxcơva ». Trong thông báo áp thuế của chính quyền Trump, khiến thị trường thế giới chao đảo, Nga là một trong số ít quốc gia được miễn trừ, trong khi Ukraina lại có tên trong danh sách bị áp thuế. Cố vấn kinh tế của Trump, Kevin Hassett, đã lý giải rằng « việc đánh thuế một quốc gia khi đang đàm phán hoà bình là điều vô lý », nhưng ngược lại, không giải thích tại sao đưa Ukraina vào danh sách này, trong khi Kiev “từng” là một đồng minh, đang bị xâm lược.

Trong các cuộc đàm phán Mỹ – Nga gần đây, không chỉ diễn ra ở Matxcơva, tại Ả Rập Xê Út, và ở Thổ Nhĩ Kỳ, nội dung đã được mở rộng, không chỉ liên quan đến Ukraina mà sang các lĩnh vực khác như năng lượng, Bắc Cực và hợp tác không gian. Một người thân cận điện Kremlin, trả lời New York Times, cho rằng đây là cách để đa dạng hồ sơ đàm phán với Mỹ, phòng khi đàm phán về Ukraina thất bại.

Nhìn từ phía Mỹ, một số quan chức trong chính quyền Trump được cho là sẵn sàng đánh đổi Ukraina để có được bình thường hoá quan hệ với Nga, ít nhất là trong lĩnh vực kinh tế và năng lượng. Đặc phái viên Steve Witkoff của chính quyền Trump đã gặp ông Putin 3 lần kể từ tháng Hai, và công khai bày tỏ khả năng xây dựng quan hệ đôi bên cùng có lợi Mỹ – Nga.

Tuy nhiên theo giới chuyên gia, sự ngờ vực của Putin với phương Tây rất lớn, do đó nỗ lực hòa giải từ Washington là khó khả thi. Thêm vào đó, tổng thống Nga có thể chỉ hạn chế mối quan hệ với các đồng minh thân cận là Trung Quốc, Iran, và Bắc Triều Tiên.

« Nếu Mỹ bỏ cuộc, Nga sẽ tự giải quyết nhanh hơn »

Nhìn từ phía Matxcơva, giới tinh hoa Nga đã từng « hồ hởi ». Theo một khảo sát được Wall Street Journal trích dẫn, nhiều người Nga coi chiến thắng của Trump là « hy vọng chấm dứt chiến tranh ». Trump đã được kỳ vọng là sẽ đạt được thỏa thuận hoà bình có lợi cho điện Kremlin.

Thế nhưng ba tháng đã trôi qua, tiến trình hoà bình vẫn giậm chân tại chỗ, khiến giới tinh thoa thân cận điện Kremlin dần tỏ ra thất vọng, không chỉ vì lập trường « gây bất ngờ » của Trump mà còn vì thái độ cứng rắn từ tổng thống Nga Vladimir Putin. Một nguồn thạo tin cho biết « Putin tỏ ra cứng rắn hơn dự đoán và sẵn sàng tiếp tục chiến đấu để đạt toàn bộ các mục tiêu chiến lược ».

Các nhà ngoại giao châu Âu nhận định rằng chính quyền Trump dù đã đưa ra các tuyên bố thể hiện sẽ « dứt áo » ra đi, nhưng có vẻ như đang ngầm xác lập một lộ trình: giữ nguyên hiện trạng chiến sự, không ủng hộ Ukraina gia nhập NATO và không có cam kết gì liênquan đến lực lượng gìn giữ hoà bình mà châu Âu đề xuất. Một quan chức Nga giấu tên, cho biết : « Nếu Mỹ bỏ cuộc, Nga sẽ tự giải quyết nhanh hơn ».

Nghệ thuật đàm phán của Trump

Theo trang Business Insider của Mỹ, khả năng « Trump rút khỏi bàn đàm phán » về Ukraina, là một kỹ thuật đàm phán kinh điển được trích từ cuốn sách năm 1987 của ông Trump, « The Art of the Deal », tạm dịch là Nghệ thuật đàm phán. Donald Trump viết : « Điều tồi tệ nhất trong một thỏa thuận là bạn tỏ ra tuyệt vọng…Điều đó tạo cảm giác đối phương là một kẻ tồi tệ, xấu xa và rồi bạn sẽ chết. Trong đàm phán, sức mạnh là cách giải quyết tốt nhất và đòn bẩy là sức mạnh lớn nhất mà bạn có thể có. Đòn bẩy là có thứ mà đối phương muốn. Hoặc tốt hơn nữa là cần. Hoặc tốt nhất là không thể thiếu nó ».

Cuốn sách được viết ra cách nay hàng thập kỷ, nhưng vẫn được coi là phản ánh chiến lược đàm phán của Donald Trump, theo tờ Business Insider. Bà Karoline Leavitt, phụ trách về truyền thông của Nhà Trắng, đã từng nói với cánh báo chí hồi đầu tháng Tư rằng « nhiều cơ quan truyền thông rõ ràng là đã bỏ lỡ cuốn sách The art of deal » của Donald Trump và đã không hiểu được các « nước đi » của tổng thống”, nhất là « khi nào phải rời khỏi bàn đàm phán ».