Theo Machsong
LTS: Ngày 17/12/2025, ông David Smith, Đặc sứ của Vương quốc Anh cho tự do tôn giáo quốc tế, viết trên Twitter “Hôm nay tôi gửi văn thư cho chính phủ Thái Lan và Việt Nam, bày tỏ quan ngại về sự an toàn, cách đối xử, và nơi giam giữ nhà hoạt động nhân quyền người Thượng Y Quynh Bdap.”
Trước đó, ngày 2/12, Ngài David Alton, thuộc Thượng viện Anh và là nhà đấu tranh nhân quyền có tiếng quốc tế, viết trên Twitter “Cho tới nay vẫn chưa biết Y Quynh Bdap đang ở đâu từ khi bị trao trả cho chính quyền Việt Nam. Công lý đòi hỏi tính minh bạch.”
Chúng tôi xin đăng lại một bài viết về chủ đề này.
Trong những ngày qua, các tổ chức quốc tế tiếp tục lên tiếng mạnh mẽ về việc chính quyền Việt Nam và Thái Lan đã có những hành xử bất chấp luật quốc tế đối với nhà hoạt động nhân quyền Y Quynh Bdap. Một trong những điều mà dư luận hiện nay quan tâm đó là sau khi chính quyền Thái Lan đã trao trả anh Y Quynh Bdap cho chính quyền Việt Nam vào ngày 28 tháng 11 năm 2025 tại phi trường quốc tế Bangkok thì hiện nay anh ấy đang bị chính quyền Việt Nam giam giữ ở đâu? Câu trả lời thật sự không quá khó nếu suy luận theo mối quan hệ nhân quả từ chuỗi yếu tố sau đây:
Anh Y Quynh Bdap là một người Thượng có quan điểm bất đồng với các chính sách thù địch về đất đai và tôn giáo của chính quyền Việt Nam đối với những người bản địa vùng Tây Nguyên Việt Nam. Từ trước năm 2018, anh đã bị chính quyền Việt Nam bắt giữ, tra tấn và bôi nhọ danh dự nhân phẩm nhiều lần. Năm 2018, anh sang Thái Lan lánh nạn và kể từ đây anh trở thành một người báo cáo nhân quyền uy tín cho các định chế nhân quyền của Liên Hiệp Quốc và các tổ chức nhân quyền quốc tế về vấn đề người bản địa Tây Nguyên, một vấn đề vốn có rất ít người hoạt động đạt hiệu quả.
Chính vì sự hoạt động mang tính hiệu quả và nổi bật này, anh trở thành đối tượng buộc chính quyền Việt Nam phải tìm mọi cách bắt anh vào tù. Việc chính quyền Việt Nam cố gắng gán cho anh là người tổ chức vụ “khủng bố ở Tây Nguyên” năm 2023 mà không đưa ra được căn cứ xác đáng nào cho thấy họ đã lợi dụng vụ án này để dàn dựng một kịch bản nhằm bắt anh vào tù.
Quá trình làm án có phần khiên cưỡng của chính quyền Thái Lan đối với anh Y Quynh Bdap về tội sống bất hợp pháp tại quốc gia này để rồi lén lút trước dư luận và âm thầm bàn giao người tù này cho chính quyền Việt Nam một cách bí mật vào ngày 28 tháng 11 vừa qua là một trong những chỉ dấu khẳng định cho những suy diễn nói trên.
Trong hoàn cảnh như vậy, nơi giam giữ anh Y Quynh Bdap chỉ có thể là một trong hai trại tạm giam lớn của Bộ Công An đặt tại Hà Nội và thành phố Sài Gòn. Anh Y Quynh Bdap chưa thể bị đưa đi thi hành án được mà anh sẽ phải trải qua một quá trình điều tra khai thác bởi những nhân viên an ninh có kinh nghiệm làm việc tại Bộ Công An. Không loại trừ khả năng họ sẽ cố tình dựng lên một vụ án mới dưới vỏ bọc an ninh quốc gia và quốc tế.
Những ai có quyền được biết nơi đang giam giữ nhà hoạt động Y Quynh Bdap?
Trước hết, đó là những người thân của anh Y Quynh Bdap.
Về mặt lý thuyết, anh Y Quynh Bdap là người đã bị kết án 10 năm tù trong một phiên xử vắng mặt. Do vậy, anh sẽ bị toà án chỉ định nơi thi hành án. Căn cứ theo Luật Thi Hành Án Hình Sự 2019, người thân của anh Y Quynh Bdap có quyền được biết nơi anh đang bị chỉ định thi hành án để thực hiện quyền thăm gặp, tiếp tế đồ dùng sinh hoạt, liên lạc bằng điện thoại, thư từ và cung cấp sách báo cho anh. Tòa án Tỉnh Đắk Lắk cũ là cơ quan phải có trách nhiệm trả lời đơn yêu cầu cung cấp thông tin này của gia đình anh. Ngoài ra, trại giam nào đã tiếp nhận anh Y Quynh Bdap thì nơi đó phải có nghĩa vụ thông báo cho gia đình anh được biết trong vòng 3 ngày kể từ ngày tiếp nhận (Điều 17 Luật Thi Hành Án Hình Sự 2019)
Trong trường hợp anh Y Quynh Bdap đang bị tạm giam để điều tra một vụ án khác thì cơ quan điều tra và trại tạm giam đang giam giữ anh cũng có nghĩa vụ tương tự là phải thông báo cho gia đình anh biết để thực hiện các quyền thăm gặp, tiếp tế đồ dùng sinh hoạt, liên lạc bằng điện thoại, thư từ và cung cấp sách báo cho anh theo quy định rất rõ ràng tại các Điều 8, 9 và 22, Luật Thi Hành Tạm Giữ, Tạm Giam 2015.
Tuy nhiên, không chỉ người thân của anh Y Quynh Bdap mới có các quyền trên mà trong hai đạo luật này còn có các quy định minh tường rằng bất cứ cá nhân, tổ chức trong và ngoài nước nào cũng có thể được quyền gửi tiếp tế đồ dùng sinh hoạt, thư từ, sách báo cho người tù. Ngoài ra, các cơ quan lãnh sự, những người nhận trợ giúp pháp lý hoặc hỗ trợ đời sống tinh thần cho người tù thì cũng đều có quyền được biết nơi đang giam giữ anh ấy để đề nghị vào thăm gặp trợ giúp nhân đạo. Như vậy bất cứ cá nhân hay tổ chức trong và ngoài nước nào quan tâm tới anh Y Quynh Bdap cũng đều có quyền đồng hành cùng với gia đình anh Y Quynh Bdap trong việc thăm nuôi trợ giúp đời sống vật chất và tinh thần cho anh ấy.
Lựa chọn nào là tốt để yêu cầu chính quyền việt nam phải minh bạch sớm nơi giam giữ anh Y Quynh Bdap?
Mặc dù quyền lên tiếng để được biết nơi chính quyền Việt Nam đang giam giữ anh Y Quynh Bdap ở đâu giữa người thân với những cá nhân hay tổ chức trong và ngoài nước là ngang nhau. Tuy nhiên, nếu xét trên thực tế, rất ít khả năng chính quyền Việt Nam chịu trả lời trước các đơn thư yêu cầu của gia đình người thân anh Y Quynh Bdap. Vì vậy, trên nhiều lợi thế áp lực thì đây chính là lúc các tổ chức và các nhà hoạt động nhân quyền quốc tế là những người nên sớm phối hợp cùng nhau gửi chung hoặc gửi nhiều văn thư đề nghị với nhà nước Việt Nam cho biết thông tin nơi giam giữ người tù nhân lương tâm đặc biệt này. Điểm mắc kẹt của chính quyền Việt Nam trong vụ việc pháp lý nghiêm trọng này không chỉ là vấn đề các quy định trong hai đạo luật vừa viện dẫn mà nó còn nằm trong chính các tuyên bố trước đây của họ và chính quyền Thái Lan trước dư luận quốc tế rằng việc kết án, trục xuất và thi án với anh Y Quynh Bdap luôn luôn đảm bảo sự minh bạch và không có tra tấn ngược đãi. Vì vậy, đây là thời điểm họ phải chịu nghĩa vụ và trách nhiệm trước các phát ngôn nói trên.
Cần lắm thay một phong trào các tổ chức và các nhà hoạt động nhân quyền quốc tế gửi văn thư yêu cầu chính quyền Việt Nam minh bạch nơi giam giữ anh Y Quynh Bdap song song với phong trào đã và đang lên tiếng trên truyền thông mạnh mẽ như trong thời gian qua.
TinHoaThinhĐon 