Mai Quốc Ấn

Theo VNTB

Mọi con sông đều có “hồ sơ” riêng, và các dữ liệu đó phải được được đưa vào ĐTM để đánh giá tác động môi trường của dự án.

 Khi phân tích về việc các hồ, đập của thủy điện (do Bộ Công thương và UBND tỉnh phê duyệt quy hoạch) và thủy lợi (do Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn (cũ)) phê duyệt; thường mọi người sẽ phân tích về quy trình vận hành riêng từng hồ, đập và quy trình vận hành liên hồ của nhiều hồ đập trên cùng một con sông.

 Nhưng dù là hồ đập nào của Bộ nào hay UBND địa phương nào phê duyệt thì tất cả đều phải thông qua đánh giá tác động môi trường (ĐTM) của Bộ Tài nguyên môi trường (cũ) hoặc do các địa phương thông qua với dự án cấp địa phương.

 Theo Nghị định 40/2019/NĐ-CP (sửa đổi các nghị định hướng dẫn thi hành Luật Bảo vệ môi trường 2014 / 2020), Bộ TN&MT có thẩm quyền thẩm định và phê duyệt báo cáo ĐTM đối với các dự án thuộc danh mục do Bộ quản lý: cụ thể là các dự án lớn, phức tạp, hoặc nằm trên nhiều tỉnh, hoặc có tác động môi trường lớn. Chủ dự án nộp hồ sơ ĐTM + báo cáo khả thi; Bộ (qua Tổng cục Môi trường/cơ quan chuyên môn) thành lập hội đồng thẩm định (hoặc lấy ý kiến chuyên gia) để xem xét nội dung ĐTM: đánh giá các tác động, đề xuất biện pháp giảm nhẹ, giám sát môi trường, cam kết bảo vệ môi trường, kế hoạch quản lý, giám sát môi trường.

 Sau khi ĐTM được thẩm định — nếu “đạt” — Bộ/Tổng cục ra quyết định phê duyệt ĐTM. Quyết định này là bắt buộc, và là cơ sở pháp lý để dự án được phép đầu tư, xây dựng, thi công. Bộ TN&MT (Tổng cục Môi trường) cũng có trách nhiệm giám sát, kiểm tra, xử lý vi phạm sau khi dự án đi vào xây dựng/vận hành để bảo vệ môi trường theo các nội dung đã phê duyệt.

 Không phải mọi dự án đều thuộc thẩm quyền Bộ TN&MT vì theo Nghị định 40/2019/NĐ-CP, có phân cấp với các dự án nhỏ, ít tác động, hoặc không thuộc danh mục dự án “nhạy cảm”, thẩm quyền phê duyệt ĐTM có thể thuộc UBND cấp tỉnh. 

 Suy ra, các dự án được phê duyệt đánh giá tác động môi trường (ĐTM) trước thời điểm ra đời Nghị định 40/2019 là trách nhiệm của Bộ Tài nguyên môi trường thẩm định và nguyên tắc chồng nhiều dự án trên một con sông chảy qua nhiều tỉnh chắc chắn là trách nhiệm của Bộ Tài nguyên môi trường.

 Một con sông sẽ có những số liệu lịch sử như lưu lượng nước, tốc độ dòng chảy, mức nước thấp nhất, mức nước cao nhất, hệ thống sinh vật,… Những dữ liệu này sẽ được đưa vào ĐTM của dự án để đánh giá tác động đến môi trường khi thực hiện. Nếu xây một hồ, đập thủy điện hay thủy lợi chắc chắn tác động nhất định đến con sông đó với những điều nêu trên và người dân đang sinh sống tại nơi sẽ làm hồ, đập lẫn người dân hạ du. Chồng nhiều thủy điện thì biến số sẽ càng lớn và quan trọng nhất là thủy điện, thủy lợi thứ 2 tới thứ n trên một con sông đã cập nhật các tác động của các thủy điện, thủy lợi trước đó hay chưa.

 Nếu phê duyệt ĐTM xây thêm thủy điện, thủy lợi mà không cập nhật sự thay đổi từ việc xây các thủy điện, thủy lợi trước đó mà gây ra các sự cố làm thiệt hại về người, về tài sản công lẫn tài sản tư thì hoàn toàn có thể khởi tố người lập ĐTM và người phê duyệt ĐTM. Tại Ý, việc thực hiện ĐTM sai gây ra hậu quả thì người lập ĐTM và người phê duyệt ĐTM đều đi tù. Cơ sở pháp lý này tại Việt Nam đã có và dù chưa có ai lập ĐTM sai và ai phê duyệt ĐTM sai bị đi tù nhưng không có nghĩa là cơ sở tố cáo và xử lý chưa có.

 Nếu nói Bộ Tài nguyên môi trường mà không có trách nhiệm nào trong việc chồng các thủy điện thì tôi xin hỏi thẳng là các ĐTM có tính được việc tạo ra những dòng sông mới (ảnh 1, 2) hay không? Rất may là 1 trong 2 dòng sông mới này đâm vào bờ lúc dự án bất động sản ở ngay đó chưa thực hiện chứ nếu có người ở rồi thì có thể số người chết sẽ là rất lớn. Bộ Tài nguyên môi trường lấy gì đảm bảo những dòng sông mới khác không xuất hiện nữa?

 Tôi có 22 năm làm về môi trường và đủ sức đọc và phân tích ĐTM của bất cứ dự án nào chứ đừng nói là chỉ ĐTM thủy điện, thủy lợi.

 Có người đã chuyển lời dọa bắt nếu tôi viết về ĐTM của Bộ Tài nguyên môi trường. Tôi vẫn sẽ viết tiếp vì tin rằng mấy trăm sinh mạng chết vì nhân hoạ và những người may mắn sống sót sẽ lại đối diện với những nguy cơ không phải do họ tạo ra, xứng đáng để tôi viết tiếp. Và tôi cũng tin rằng trong bộ máy nhà nước có những người quan sát, lắng nghe và muốn tìm sự thật để mà xử lý.

 Không thể để cho một nhóm người làm giàu đúng nghĩa đen “bán máu dân mưu cầu địa vị” lộng hành mãi được!

_________

Nguồn:

https://www.facebook.com/share/p/1F7pSG2aS9/?mibextid=wwXIfr