Theo Machsong

LTS: Nhân việc người tỵ nạn tại Thái Lan đang lo sợ về an toàn sau khi chính phủ Thái Lan trục xuất nhà hoạt động người Thượng Y Quynh Bdap về Việt Nam, chúng tôi xin đăng lại bài viết sau.

Nguồn: BPSOS – Đề Án Dân Quyền Việt Nam.

Bất chấp sự lên tiếng phản đối hoặc quan ngại của hàng chục tổ chức quốc tế, vào chiều ngày 28 tháng 11 năm 2025, chính quyền Thái Lan và Việt Nam vẫn tiến hành các thủ tục bàn giao anh Y Quynh Bdap cho nhau. Từ thủ tục này, chính quyền Việt Nam đã đưa anh Y Quynh Bdap về nước để áp dụng các quyết định tư pháp mà trước đó họ đã tuyên vắng mặt anh.

Anh Y Quynh Bdap là một nhà hoạt động nhân quyền về tôn giáo và các vấn đề người Thượng bản địa ở Việt Nam. Anh cùng gia đình anh sống lánh nạn tại Thái Lan kể từ năm 2018 trước sự truy bức của chính quyền Việt Nam. Gia đình anh đã được Cao Uỷ Liên Hiệp Quốc Về Người Tị Nạn cấp quy chế tị nạn và đang trong quá trình hoàn tất thủ tục để đi định cư tại Canada.

Từ sự kiện này, vấn đề cần phải biết đó là quy chế tị nạn có tính pháp lý để bảo vệ an toàn cho người tị nạn hay không? Vấn đề này rất quan trọng cần đặt ra để mọi người đang sống lánh nạn tại Thái Lan hiểu và giữ mình tránh khỏi những phiền phức không đáng có.

Vấn đề thứ nhất, một số công dân Việt Nam do mức độ nguy cấp nên đã buộc phải vào Thái Lan bằng nhiều hình thức khác nhau không thông qua thủ tục nhập cảnh của quốc gia này. Do đó, họ thuộc nhóm đối tượng có mặt và sinh sống bất hợp pháp theo luật của Thái Lan. Một số khác những công dân Việt Nam có thể đã nhập cảnh hợp pháp vào Thái Lan. Tuy nhiên, luật Thái Lan chỉ cho phép công dân Việt Nam lưu trú trên đất nước của họ không quá 30 ngày với diện du lịch nên hết thời gian này họ cũng trở thành đối tượng sinh sống bất hợp pháp tại Thái Lan. Do vậy, đối với những người này, Thái Lan có quyền trục xuất họ bất cứ khi nào.

Vấn đề thứ hai, Thái Lan không tham gia Công Ước Người Tị Nạn năm 1951 và Nghị Định Thư Liên Quan Về Người Tị Nạn năm 1967 (The 1951 Refugee Convention và The 1967 Protocol relating to the Status of Refugees). Do đó, quy chế tị nạn của một người được Cao Uỷ Về Người Tị Nạn của Liên Hiệp Quốc cấp cho chỉ có giá trị bảo vệ mang tính nhân đạo cho người đó và mở ra cơ hội có thể được đi định cư tại nước khác nhưng hoàn toàn không có giá trị pháp lý để buộc Thái Lan phải dung chứa họ. Hay nói khác đi, Thái Lan có toàn quyền trục xuất bất cứ ai sinh sống bất hợp pháp trên đất nước họ mà thẻ tị nạn không phải là Giấy tờ pháp lý miễn trừ các quyết định của chính quyền Thái Lan. Hầu như bất cứ người tị nạn nào bị rơi vào tình trạng sống bất hợp pháp tại Thái Lan trước khi rời đi định cư cũng đều phải thông qua thủ tục nộp phạt hoặc vào nhà tù di trú để trả món nợ bất đắc dĩ này. Ngoài ra, trong các tài liệu của Liên Hiệp Quốc phát cho người tị nạn và người đang chờ quy chế tị nạn cũng đều hướng dẫn mọi người tìm cách tự bảo vệ an toàn cho mình.

Trên thực tế, dù ít hay nhiều tùy theo sự biến động chính trị, Thái Lan vẫn giữ một chút đáng kể tinh thần nhân đạo dành cho những người tị nạn và chờ xét tị nạn đang sống bất hợp pháp tại quốc gia của họ. Do đó, mọi người chỉ cần cố gắng giữ gìn an ninh trật tự nơi mình đang sống, tránh mọi tranh chấp với người cùng hoàn cảnh và với người dân địa phương, tránh biến mình thành người nổi trội trong cộng đồng và tránh mọi sự hớ hênh khi giao thiệp với mọi người nhất là người lạ thì có thể giữ được an toàn cho mình và cho những người khác.