Thanh Hà

Theo RFI

Một tháng sau cuộc họp với tổng thống Nga, Vladimir Putin, lãnh đạo năm nước Trung Á nhận lời mời của tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đến Washington dự thượng đỉnh nhóm C5+1 mở ra hôm nay 06/11/2025. Đây là dấu hiệu mới trong cuộc cạnh tranh ảnh hưởng giữa Nga và Mỹ tại vùng Trung Á.

Lần đầu tiên, lãnh đạo năm nước Trung Á, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan và Uzbekistan được tổng thống Trump mời họp tại thủ đô Hoa Kỳ. An ninh, năng lượng, khoáng sản hiếm và chuỗi cung ứng sẽ là những chủ đề chính được thảo luận tại hội nghị thượng đỉnh, được gọi là nhóm C5+1.

Hãng tin Pháp AFP ghi nhận : Đối với 5 nước trong vùng Trung Á, cuộc họp với Mỹ mở ra triển vọng thu hút đầu tư và tạo thêm đòn bẩy trong thế cân bằng mong manh giữa ba cường quốc lớn. Mỹ cũng là một giải pháp cho phép Trung Á đỡ bị phụ thuộc vào Nga và Trung Quốc. Nga là « một đồng minh chiến lược truyền thống » của năm nước Trung Á, nhưng chiến tranh Ukraina đã khiến một số nước trong vùng « thận trọng hơn » trước những tham vọng về an ninh và địa chính trị của Nga.

Nhìn từ phía Hoa Kỳ, cuộc họp tại Washington lần này là cơ hội để « khẳng định lại ảnh hướng đối với một khu vực vốn được coi là sân sau của Nga và cũng là nơi Trung Quốc đang mở rộng ảnh hưởng. 

Năm 2015 khi còn lún sâu vào cuộc chiến tại Afghanistan ở Nam Á, Hoa Kỳ đã đề xuất một « cơ chế hợp tác tập thể » và Trung Á « được đối xử bình đẳng với cường quốc hàng đầu thế giới ». Ngoại trưởng Mỹ khi đó là ông John Kerry đã chủ trì cuộc họp đầu tiên của nhóm C5+1 tại Samarkand, Uzbekistan.

Hiện tại Mỹ đã rút khỏi Afghanistan, nhưng cùng lúc, Nga xâm chiếm Ukraina, còn Trung Quốc không ngừng mở rộng sáng kiến Con Đường Tơ Lụa Thế Kỷ 21. Nhà cứu khoa học địa chính trị Bimal Adhikari thuộc Đại học Nazarbayev-Kazakhstan khẳng định : Vì những lý do này, đối thoại giữa Hoa Kỳ và các quốc gia Trung Á càng cần thiết hơn bao giờ hết và thượng đỉnh C5+1 là « nền tảng ngoại giao » thích hợp nhất.

Ngoài ra, trong lúc Mỹ đang lao vào một cuộc săn lùng tài nguyên, khoáng sản và đất hiếm (uranium, đất hiếm, đồng, antimon…) thì Trung Á lại « nằm ở trung tâm của ván cờ ». Gracelin Baskaran, thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) nói đến những « cơ hội to lớn » cho khu vực đang nắm giữ các nguồn tài nguyên phong phú, chiếm vị trí địa lý chiến lược này.  

Kazakhstan là nhà sản xuất uranium lớn nhất thế giới, Uzbekistan là một trong những mỏ vàng của nhân loại còn Turkmenistan giàu khí đốt tự nhiên. Riêng Kyrgyzstan và Tajikistan thì đang bắt đầu phát triển công nghiệp khai thác quặng mỏ. Mặt trái của chiếc mề đay : Trung Á cũng là một trong những khu vực ô nhiễm nhất thế giới và cả năm quốc gia đều đang phải đối mặt với tình trạng thiếu nước nghiêm trọng.