The Economist

Theo VNTB

Gần một nửa số nhà máy lọc dầu của Nga đã bị máy bay không người lái và tên lửa tấn công

UKRAINE TIẾP TỤC gây ra thiệt hại chết người cho cơ sở hạ tầng năng lượng của Nga, và nhịp độ tấn công ngày càng gia tăng. Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái phối hợp của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu và các bộ phận khác của hệ thống phân phối nhiên liệu của Nga bắt đầu vào tháng 8, và số lượng các cuộc tấn công đang tăng từ hai hoặc ba lần một tuần lên bốn hoặc năm lần. Chẳng bao lâu nữa, chúng sẽ xảy ra hàng ngày. Trong khoảng một tuần qua, Ukraine đã gây thiệt hại nặng nề cho một cảng xuất khẩu dầu lớn tại Novorossiysk trên Biển Đen, một tổ hợp nhà máy lọc dầu ở Bashkortostan (cách Ukraine hơn 1.300 km) và một trạm bơm ở Chuvashia, cách đó 1.000 km. Một nhà máy lọc dầu lớn ở Yaroslavl đã bị tấn công vào ngày 1 tháng 10, nhưng phía Nga tuyên bố đây là “vấn đề kỹ thuật”, chứ không phải do một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái gây ra. Vào ngày 25 tháng 9, Tổng tư lệnh Ukraine, Tướng Oleksandr Syrsky, khi đề cập đến chiến dịch “DeepStrike” (Tấn công sâu vào hậu phương của địch) rộng lớn hơn đã tấn công 85 mục tiêu “có giá trị cao” trong vòng chưa đầy hai tháng, đã phát biểu: “Năng lực của tổ hợp công nghiệp-quân sự của kẻ thù đã bị suy giảm đáng kể; chúng ta có thể thấy điều này trên chiến trường.”

Tuy nhiên, trong khi Tướng Syrsky chỉ ra các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng quân sự và các nhà máy vũ khí, thì chính sự tập trung không ngừng nghỉ vào các nhà máy lọc dầu mới là yếu tố góp phần lớn nhất vào việc thay đổi câu chuyện về cuộc chiến, thậm chí dường như còn giúp thay đổi suy nghĩ của Tổng Thống Donald Trump về triển vọng của Ukraine.

Vào cuối tháng 8, hãng tin Reuters đưa tin rằng khoảng 17% công suất lọc dầu của Nga đã bị ngừng hoạt động ít nhất là tạm thời. Con số đó hiện chắc chắn còn cao hơn. Một số báo cáo chưa được xác nhận cho thấy có tới 40% công suất lọc dầu đã bị ảnh hưởng với mức giảm khoảng 20% ​​tại thời điểm thấp nhất. Theo nhóm nghiên cứu Energy Aspects, con số này tương đương với mức tổn thất hơn 1 triệu thùng mỗi ngày. Sergey Vakulenko thuộc Trung tâm Carnegie Nga-Á-Âu cảnh báo rằng các con số này có thể thay đổi vì hầu hết các cơ sở đều có thể được sửa chữa lại. Tuy nhiên, ông thừa nhận rằng những gì đang diễn ra hiện nay ở quy mô khác so với các chiến dịch trước đây. Benedict George, người đứng đầu bộ phận định giá sản phẩm dầu mỏ châu Âu tại Argus Media, một công ty nghiên cứu thị trường năng lượng, cho biết Ukraine đã tấn công 16 trong số 38 nhà máy lọc dầu của Nga và mặc dù việc sửa chữa có thể thực hiện được, nhưng thiệt hại sẽ trở nên lâu dài khi các nhà máy lọc dầu phải chịu các cuộc tấn công liên tục. Ông cho biết một số nhà máy đã bị tấn công tới ba lần. Trong số đó có một trong những nhà máy chế biến nhiên liệu lớn nhất của Nga tại Ryazan, cách Moscow 200 km và thường có thể sản xuất 340.000 thùng mỗi ngày. Việc phá hủy các đơn vị cracking phân hủy dầu thô thành xăng, dầu diesel và nhiên liệu hàng không gây khó khăn lớn cho Nga vì chúng rất đắt tiền, và vì tình trạng bị cấm vận khiến việc thay thế chúng cực kỳ khó khăn. Ông George cho biết xuất khẩu dầu diesel thấp hơn tới 30% so với cùng kỳ năm ngoái và đang ở mức thấp nhất kể từ năm 2020. Do Nga là nước xuất khẩu dầu diesel lớn thứ hai thế giới, giá bán buôn đã tăng mạnh. Tác động này cũng đang được cảm nhận ở ngày càng nhiều vùng lãnh thổ của Nga với những xe nối đuôi nhau chờ đổ xăng, có khi dài hơn một km, tại các trạm xăng từ Vladivostok ở Viễn Đông đến Volga gần Moscow. Một số cơ quan chức năng đang áp dụng chế độ phân phối hạn chế. Crimea do Nga chiếm đóng đã bị ảnh hưởng đặc biệt nặng nề, với việc người lái xe chỉ được mua tối đa 30 lít xăng một lần.

Để ứng phó với cuộc khủng hoảng ngày càng gia tăng, vào ngày 25 tháng 9, Phó Thủ tướng Nga, Alexander Novak, đã công bố lệnh cấm một phần xuất khẩu dầu diesel và gia hạn lệnh cấm xuất khẩu xăng trước đó đến cuối năm. Ông Vakulenko, người từng là giám đốc chiến lược tại tập đoàn dầu khí khổng lồ Gazprom Neft cho đến năm 2022, cho biết áp lực này đặc biệt ảnh hưởng đến các công ty năng lượng độc lập của Nga và các nhà đầu cơ thị trường dầu mỏ. Ông cho biết thị trường sản phẩm dầu mỏ đã trở nên “cực kỳ biến động”. Năm 2023, theo các phân tích công khai miễn phí, kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm dầu mỏ tinh chế của Nga đạt 52,1 tỷ đô la.

Các trạm bơm dầu và kho chứa cũng đã bị ảnh hưởng bởi các cuộc không kích của Ukraine, bao gồm một cuộc tấn công lớn vào giữa tháng 9 vào Primorsk, cảng tiếp nhận dầu lớn nhất của Nga trên Biển Baltic. Tuy nhiên, ông Vakulenko cho biết, những cơ sở như vậy khó bị phá hủy vĩnh viễn và cho đến nay vẫn chưa có nhiều dấu hiệu cho thấy xuất khẩu dầu thô của Nga sẽ giảm. Tuy nhiên, xuất khẩu dầu thô là một ngành kinh doanh mang lại lợi nhuận thấp hơn nhiều so với việc bán các sản phẩm tinh chế.

“Người Ukraine ngon trớn,” Sir Lawrence Freedman, một chiến lược gia người Anh, nhận định. “Người Nga đang gặp vấn đề. Họ không thể ngăn chặn các cuộc tấn công này và người Ukraine không có lý do gì để giảm cường độ không kích.” Một phần vấn đề mà người Nga phải đối mặt là số lượng lớn các mục tiêu có thể tấn công, tình trạng các mục tiêu này phân tán trên nhiều khu vực địa lý khác nhau và sự suy yếu năng lực phòng không của Nga sau hơn ba năm chiến tranh. Mặc dù máy bay không người lái tấn công một chiều mà người Ukraine đang sử dụng bay tương đối chậm và chỉ mang đầu đạn nặng từ 60 đến 120kg, nhưng chúng có tầm hoạt động và độ chính xác đủ để gây ra thiệt hại nghiêm trọng.

Khoảng 60% các cuộc tấn công sâu vào lãnh thổ Nga được thực hiện bởi máy bay không người lái FP-1 của Ukraine do hãng Fire Point chế tạo. Với tải trọng nhỏ hơn, máy bay này có thể tiếp cận mục tiêu ở khoảng cách 1.500 km trong lãnh thổ Nga và được trang bị phần mềm tinh vi có khả năng chống lại các biện pháp gây nhiễu điện tử mạnh. Nhưng nghiêm trọng hơn cho Nga, theo Olena Kryzhanivska, một chuyên gia về hệ thống vũ khí của Ukraine, FP-1 chỉ có giá khoảng 55.000 đô la mỗi chiếc và hiện đang được sản xuất với tốc độ hơn 100 chiếc mỗi ngày. Ukraine cũng đang sử dụng máy bay không người lái Lyutyi nặng hơn và đắt tiền hơn, có tầm hoạt động 2.000 km và mắt thần đã được thử nghiệm trên chiến trường để dẫn đường cho nó đến mục tiêu.

Cũng có báo cáo rằng tên lửa hành trình FP-5 “Flamingo” đã bắt đầu được sử dụng. Chúng nhanh hơn nhiều so với máy bay không người lái, chỉ bay cách mặt đất 50 mét, với tầm hoạt động hơn 3.000 km và có sức công phá cực lớn nhờ đầu đạn nặng 1.150 kg. Nếu FP-5 có thể xuyên thủng hệ thống phòng không của Nga, nó sẽ mang lại một cấp độ hủy diệt mới cho chiến dịch DeepStrike của Ukraine. Tầm bắn của nó cho phép nó đánh lừa hệ thống phòng không bằng cách liên tục thay đổi hướng bay trên đường đến mục tiêu. Để chế tạo FP-5, hãng Fire Point sử dụng động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt thời Liên Xô được thiết kế lại, và thân máy bay bằng sợi carbon của nó chỉ mất sáu giờ để sản xuất. Fire Point hiện đang sản xuất hai hoặc ba quả FP-5 mỗi ngày, nhưng con số đó dự kiến ​​sẽ tăng lên bảy quả vào cuối tháng này. Mỗi tên lửa hành trình có giá khoảng 500.000 đô la. Trong khi đó, một tên lửa Tomahawk của Mỹ có giá gấp bốn lần, có tầm bắn ngắn hơn và mang tải trọng nhẹ hơn nhiều, mặc dù nó có thể chính xác hơn và khó bị bắn hạ hơn. Trong khi chiến dịch không quân chiến lược của Nga chủ yếu tập trung vào việc khủng bố các thành phố, thì chiến dịch của Ukraine lại nhắm trực tiếp vào khả năng duy trì chiến tranh của Nga. Như ông Vakulenko lưu ý, nó sẽ không khiến nền kinh tế Nga “suy sụp hoàn toàn”. Nhưng thiệt hại về nguồn thu nhập mà Nga phụ thuộc vào để duy trì chiến tranh sẽ ngày càng tồi tệ hơn. Và người dân Nga ngày càng cảm thấy chiến tranh đang đến gần.

________________

Nguồn:

Ukraine’s hellfire is intensifying the Kremlin’s fuel crisis