Đặng Ngọc Quang

Theo VNTB

Những “cơn gió bụi đầy cảm xúc” nếu thiếu tổ chức, thiếu mục tiêu dài hạn, rất dễ quay lại vòng luẩn quẩn – để rồi niềm tin xã hội lại sụt giảm thêm, lòng người thêm bi quan.

Phải nói rằng đã hơn 50 năm từ khi hết tuổi khăn quàng đỏ, chưa bao giờ tôi nghĩ kỹ về khái niệm cộng hòa- chữ mà tôi đọc mỗi ngày vài lần trên tiêu đề các công văn, giấy tờ, thư từ hay thông báo. Vậy mà cuộc nổi dậy của Gen Z ở Nepal làm tôi nghĩ đến trách nhiệm công dân phải bảo vệ nền cộng hòa mà máu xuơng của cha ông họ phải đổ ra để giành được.

Đó là khi tôi đọc được cáo buộc của một người nước ngoài nhận xét GenZ Nepal là những kẻ “đốt nhà”, khiến các nhà chính trị chạy trốn, các nhà đầu tư FDI tháo lui, giới tư sản nội địa bỏ ra nước ngoài, rồi thuế sau cơn bão chính trị sẽ tăng để xây cất những gì bị đập và đốt phá, tham nhũng sẽ vẫn thế, còn người dân sẽ vẫn thất nghiệp và nghèo đói. Ở VN, trong friend list (danh sách bạn bè), tôi thấy không ít người cũng đồng quan điểm.

Lập luận này nghe có lý, nhiều lần đã được nêu khi người ta bình luận về Thái Lan, và Bangladesh. Họ nhìn thấy các quốc gia sa lầy trong bạo lực và bất ổn. Nếu dừng ở đó, người ta bỏ qua một điều quan trọng: những người trẻ Nepal không phải đang “đốt nhà vô ý thức”, mà đang đòi lại quyền công dân và bảo vệ nền cộng hòa non trẻ, được dựng nên bằng công sức và hy sinh của nhiều thế hệ.

Tổn thất vật chất là có thật, cả bằng tính mạng hơn 20 người, nhưng đó là cái giá tuy đau đớn, phải bỏ ra để giữ lấy tinh thần cộng hòa – nơi quyền lực tối cao phải thuộc về nhân dân, chứ không phải bị độc chiếm trong tay giới cầm quyền.

Trước cảnh tượng ở Nepal, tôi nghĩ đến thần Shiva, một vị thần hủy diệt và tái thiết. Nhưng tôi thấy Gen Z không hủy diệt, họ như vị thần Hindu chỉ đập phá cho hả cơn giận bất bình trước bất công mà họ phải chịu đựng ở tham nhũng và lối sống xa hoa của những quan chức và con cái, mà họ đã bỏ phiếu bầu lên. Shiva đã đập phá để đòi lại quyền tự do biểu đạt mà chính quyền Nepal tùy tiện cướp đoạt.

Tôi cũng nghĩ, vị thần Shiva không đưa Nepal đi xa hay lên cao như đã xẩy ra ở Đông Âu hay Đông Á. Diễn tiến ở Nepal cũng sẽ giống như ở Bangladesh – nơi mà các làn sóng biểu tình và bạo loạn từng thổi bùng kỳ vọng thay đổi, nhưng rốt cuộc chỉ tạo nên chu kỳ quen thuộc: khủng hoảng – nổi loạn – bất mãn.

Bạo loạn ở nước Nam Á láng giềng Nepal không làm nền kinh tế bật dậy, tham nhũng không thuyên giảm, niềm tin công chúng tiếp tục mòn mỏi. Câu chuyện ở Bangladesh cảnh báo rằng những biến động mang nặng tính cảm xúc, thiếu sự dẫn dắt của giới tinh hoa trí thức và thiếu nền văn hóa chính trị trưởng thành, khó lòng tạo nên một cuộc “đổi đời” như đã từng xảy ra ở khối COMECON (còn gọi là SEV) cuối thế kỷ XX.

Có ý kiến đáng ngẫm nghĩ là ở Nam Á, mà chẳng riêng gì ở khu vực này, giới trí thức thường phụ thuộc nặng nề vào quyền lực nhà nước hoặc tài trợ quốc tế. Họ ít khả năng tổ chức độc lập, do đó khó duy trì động lực thay đổi. Cắt đứt nguồn lực ủng hộ bên ngoài là hầu như tê liệt. Sự lệ thuộc này không phải chỉ của riêng họ mà nhiều khi là chủ ý của nhà nước để dễ thao túng.

Nương vào khoa học chính trị và xã hội học ta có thể hiểu: không thể chỉ trông chờ vào sự bùng nổ của cơn giận dữ ở đường phố để thay đổi một cấu trúc quyền lực ăn sâu hàng thập kỷ như ở hai trường hợp ở Nam Á. Những “cơn gió bụi đầy cảm xúc” nếu thiếu tổ chức, thiếu mục tiêu dài hạn, rất dễ quay lại vòng luẩn quẩn – để rồi niềm tin xã hội lại sụt giảm thêm, lòng người thêm bi quan.

Ước gì Gen Z ở Nepal cho một tấm gương về giữ vững nền cộng hòa bằng cách cân bằng giữa hành động phản kháng không phải nướng nhiều vào thần Shiva và xây dựng một nền văn hóa chính trị trưởng thành hơn. Chỉ như vậy, những cái giá đã trả mới không trở thành lãng phí.

Phải chăng sau hơn 17 năm kết thúc nhà nước quân chủ thần quyền năm 2008, ở Nepal vẫn chưa có nền văn hóa chính trị trưởng thành? Giới trí thức/elite ở đây chưa đủ mạnh mẽ dũng cảm nhận vai trò dẫn dắt dưới tấm lưới thép của nhà nước Maoist? Nếu đúng vậy, thật khó kỳ vọng biến động ở quê Phật sẽ mang đến kết quả có tính cách mạng với phồn thịnh và dân chủ như ở Đông Âu.

Nghĩ vậy nhưng tôi cũng không bớt khâm phục giới trẻ Nepal đã dũng cảm bảo vệ nền cộng hòa còn trẻ của mình với ý thức và trách nhiệm công dân chứ không phải là “con dân” với quan chức là “phụ mẫu”. Tiếng nói và hành động của họ đang khẳng định họ chính là lực lượng đang giữ lửa cho một giá trị mà một thế hệ phải bỏ ra để có được sau một thập kỷ nội chiến.

Rồi thần Shiva sẽ lại sáng tạo và nhảy múa!

__________

Nguồn:

Bài viết trên Facebook Dang Ngoc Quang https://www.facebook.com/share/1MDwi3PF6Q/?mibextid=wwXIfr