Đặng Đình Mạnh

Theo Nguoi-viet

Chế độ Cộng Sản trong nước đang rầm rộ chuẩn bị cho cái gọi là kỷ niệm 80 năm “Quốc Khánh”, sẽ được tổ chức vào ngày 2 Tháng Chín 2025 tại Hà Nội.

Những ngày này, nhiều sinh hoạt thường nhật của người dân Hà Nội tại khu vực trung tâm Ba Đình bị đình trệ, vì phải nhường lại đường phố cho những cuộc thao dượt của các đơn vị quân sự, lẫn binh sĩ của mấy quốc gia được mời đến để tham gia diễn binh.

Nhân dịp này, nhìn lại sự kiện ngày 02 Tháng Chín 1945, vốn được tuyên truyền như ngày “quốc khánh” lại chứa đựng nhiều mâu thuẫn pháp lý và nghịch lý lịch sử, khiến chúng ta không thể đặt câu hỏi: Chúng là lịch sử hay huyền sử?

Lần giở lại những trang sử năm 1945, một năm với thật nhiều biến động lịch sử, từ thế giới bên ngoài cho đến nội tình Việt Nam. Theo đó, Việt Nam bước vào thời điểm năm 1945 với tư cách một xứ thuộc địa của nước Pháp.

Tư cách thuộc địa chấm dứt và Việt Nam trở thành một quốc gia độc lập vào ngày 11 Tháng Ba 1945 khi Hoàng đế Bảo Đại ban hành Đạo dụ “Tuyên cáo Việt Nam Độc lập”, tuyên bố hủy bỏ Hòa ước Patenôtre ký với Pháp quốc năm 1884, khôi phục chủ quyền Việt Nam, thống nhất đất nước. Trong tuyên cáo có đoạn viết: “Chính phủ Việt Nam tuyên bố từ ngày này, Hòa ước Bảo hộ với nước Pháp bãi bỏ và nước Nam khôi phục quyền độc lập”.

Đến ngày 02 Tháng Chín 1945, một lần nữa sau chưa đầy 6 tháng, Ông Hồ Chí Minh lại công bố bản “Tuyên ngôn Độc lập” khác tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội.

Đánh giá qua 2 lần tuyên bố độc lập, ít nhất, với Hoàng đế Bảo Đại, ông tuyên bố độc lập để khẳng định xứ sở đã thoát khỏi thân phận thuộc địa của Pháp quốc. Khi ấy, ông đang là người đứng đầu chính thể quân chủ của quốc gia một cách hợp pháp, thế nên, lời tuyên cáo độc lập của ông đưa ra hoàn toàn chính danh.

Nhưng với Hồ Chí Minh, vào thời điểm ngày 2 Tháng Chín 1945, ông chỉ là người đứng đầu của tổ chức Việt Minh, một trong nhiều tổ chức chính trị vào thời điểm bấy giờ. Ông không những không có tư cách đại diện cho một quốc gia và cũng không hề được các tổ chức chính trị khác đề cử làm đại diện để có thể đưa ra lời tuyên bố liên quan đến vận mệnh quốc gia.

Hơn nữa, về nội dung, ông cũng tuyên bố độc lập để làm gì khi mà nước nhà đã và đang độc lập từ non 6 tháng trước.

Trở lại bối cảnh xứ sở khi ấy, “mẫu quốc” là Pháp quốc thì đã không còn quyền lực hoặc vai trò ở Việt Nam sau khi bị Nhật Bản đảo chính ở từ Tháng Ba 1945. Bản thân Nhật Bản tuyên bố đầu hàng quân đồng minh từ ngày 15 Tháng Tám 1945. Thời điểm ngày 02 Tháng Chín 1945, đất nước đang độc lập trong thực tế lẫn pháp lý, không nằm dưới sự thống trị của ngoại bang, thì chẳng lẽ, ông Hồ Chí Minh tuyên bố độc lập để khẳng định đưa xứ sở thoát khỏi thoát khỏi nền độc lập mà cựu hoàng Bảo Đại đã tuyên bố trước đó non 6 tháng?

Chưa kể, về phương diện kế thừa nhà nước theo công pháp quốc tế, thì chính quyền sau hoàn toàn thừa kế trọn vẹn những quyền và nghĩa vụ của chính quyền trước đó, sự kế thừa không ít hơn và cũng không nhiều hơn.

Thế nên, nếu chính quyền quân chủ của Hoàng đế Bảo Đại đã xác lập pháp lý về nền độc lập cho quốc gia, thì chính quyền dân chủ cộng hòa thành lập năm 1946, do ông Hồ Chí Minh làm Chủ tịch nước mặc nhiên kế thừa tính pháp lý của nền độc lập đó.

Việc quốc gia 2 lần tuyên bố độc lập trong khoảng thời gian chưa đầy 6 tháng là bất bình thường và chưa từng có tiền lệ trên thế giới, nhất là khi nền độc lập được tuyên bố lần đầu vẫn còn nguyên giá trị pháp lý và chưa từng bị xâm phạm.

Đánh giá khách quan, sau khi Hoàng đế Bảo Đại đọc chiếu thoái vị, chấm dứt chính thể quân chủ, thì bản Tuyên ngôn Độc Lập do ông Hồ Chí Minh đọc vào ngày 2 Tháng Chín 1945 vẫn có ý nghĩa lịch sử về việc thành lập một nền cộng hòa đầu tiên cho Việt Nam.

Vì lẽ, khi công bố bản Tuyên ngôn Độc lập, thì bên cạnh việc tuyên bố độc lập vốn không cần thiết, thì mặt khác, ông Hồ Chí Minh cũng tuyên bố thiết lập chính thể dân chủ cộng hòa.

Và chính đây mới là nội dung quan trọng có giá trị lịch sử đặc biệt sau hàng nghìn năm xứ sở sống dưới chính thể quân chủ. Theo đó, lần đầu tiên trong lịch sử lập quốc, người dân đã trở thành chủ nhân của đất nước thay vì là một ông vua cho rằng mình là thiên tử, tức con trời “thế thiên hành đạo”.

Ngạn ngữ phương tây có câu “Cái gì của Xê-Da thì trả lại cho Xê-Da”, cũng như thế, chúng ta phải trả lại sự thật vốn có của lịch sử. Không nhất thiết rằng sau “cướp chính quyền”, thì tất cả đều có thể là thành quả của “vụ cướp”, kể cả sự thật lịch sử cũng sẽ bị “cướp” bằng sự mạo nhận.

Thế nên:

Nền độc lập của xứ sở phải được tính từ ngày Hoàng đế Bảo Đại ban hành Đạo dụ “Tuyên cáo Việt Nam độc lập” dưới chính thể quân chủ vào ngày 11 Tháng Ba 1945. Và ngày này mới là quốc khánh của dân tộc.

Còn lại, ngày 2 Tháng Chín 1945 mang giá trị kỷ niệm ngày ra mắt của cái gọi là “Chính phủ Cách mạng Lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng Hòa” (chỉ bao gồm thành viên Việt Minh) sau khi cướp chính quyền và cũng là ngày mà đảng Cộng Sản kỷ niệm dịp ông Hồ Chí Minh qua đời (nếu đúng như thế).

Những điều đó mới là sự thật, chính danh và hợp pháp mà lịch sử cần ghi nhận lại.