Thanh Hà

Theo RFI

Mỹ đề xuất những biện pháp « bảo đảm an ninh » để ngăn chặn Nga phá vỡ thỏa thuận hòa bình, rồi lại xâm lược Ukraina. Mục tiêu duy nhất là tìm một « lối thoát danh dự », rút khỏi Ukraina. Nhưng trước khi « ra đi » thì phải « thu về được vốn », nếu có lãi thì càng tốt. Giới phân tích tại Pháp đưa ra các nhận xét như trên sau tuần lễ ngoại giao sôi động ở Washington và các cuộc họp giữa các giới chức quân sự trong NATO tiếp theo.

Cho tới nay, nhiều đời tổng thống Mỹ luôn loại trừ khả năng kết nạp Ukraina vào liên minh quân sự Bắc Đại Tây Dương NATO. Donald Trump không là một ngoại lệ. Tuy nhiên, trước thềm cuộc họp với đồng cấp Volodymyr Zelensky tại Nhà Trắng hôm 18/08/2025, tổng thống Mỹ tuyên bố Nga đã đồng ý chấp nhận « các bảo đảm an ninh » cho Ukraina, kể cả việc chấp nhận Kiev được bảo vệ « tương tự như quy định trong điều 5 » Hiến chương Liên Minh Bắc Đại Tây Dương NATO dành cho các thành viên.

Theo điều 5, bất kỳ một thành viên nào trong NATO bị tấn công thì coi như nhắm vào toàn khối. Do vậy quốc gia bị tấn công sẽ được các thành viên khác hỗ trợ bằng « những hành động mà họ cho là cần thiết ».

Trong các cuộc họp tại Nhà Trắng với các lãnh đạo châu Âu, NATO và tổng thống Ukraina, nguyên thủ Mỹ tập trung vào kế hoạch « bảo đảm an ninh cho Ukraina » và các cuộc họp tiếp theo đó ở các cấp khác nhau, đều cho thấy Mỹ chủ trương tham gia một cách « tối thiểu » để bảo đảm rằng quân Nga sẽ không sớm quay lại Ukraina trong nay mai. Cựu đại sứ Pháp tại Washington, Gérard Araud trên đài truyền hình tư nhân LCI hôm 20/08/2025 đánh giá : Những nỗ lực ngoại giao của tổng thống Trump cho thấy Hoa Kỳ đang tìm cách rút khỏi hồ sơ Ukraina.

Muốn trút bỏ gánh nặng nhưng lại không muốn bị mang tiếng

Bảo vệ Ukraina bằng « những bảo đảm an ninh » bằng một điều khoản tương tự như được áp dụng với một thành viên NATO, là những lập luận giúp cho Hoa Kỳ tránh mang tiếng bỏ rơi một quốc gia dân chủ và có chủ quyền là Ukraina, bị một nước lớn là Nga đơn phương xâm chiếm. Chuyên gia Arnaud Dubien, giám đốc Đài Quan Sát Pháp -Nga, có nhận xét tương tự. Ông giải thích : Donald Trump luôn quan niệm chiến tranh Ukraina là « cuộc chiến của Biden », Ukraina là một gánh nặng cần phải trút bỏ sớm chừng nào tốt chừng nấy. Nhưng ông đang muốn được trao Nobel Hòa Bình và cũng không muốn đi vào lịch sử với hình ảnh tệ hại như của người tiền nhiệm Joe Biden khi Hoa Kỳ rút khỏi Afghanistan tháng 8/2021. Những quyết định của đương kim chủ nhân Nhà Trắng từ tháng 1/2025 chứng minh cho điều này, từ việc Mỹ cắt viện trợ quân sự cho Ukraina, gián đoạn hợp tác chia sẻ thông tin tình báo… 

Nhân vật số 2 của bộ Quốc Phòng Mỹ Elbrigde Colby, người đã cố vấn cho tổng thống Trump ngưng cung cấp vũ khí cho Ukraina, hôm 20/08/2025 đã mạnh mẽ tuyên bố : Giúp Ukraina bảo đảm an ninh trước hiểm họa Nga, Hoa Kỳ chỉ đóng vai trò « tối thiểu ». Trước đó, tổng thống Trump cam kết sẽ không điều một người lính Mỹ nào sang Ukraina. Washington yểm trợ các đồng minh về không lực. Mỹ ý thức được rằng đây là điểm mạnh của mình và cũng là nhược điểm của các đồng minh châu Âu trong NATO.

Phó giám đốc Đài Quan Sát Pháp Nga, Igor Delanoë nhấn mạnh đến 2 mâu thuẫn quan trọng trong chính sách của Hoa Kỳ để giải quyết xung đột kéo dài từ hơn 3 năm rưỡi nay. Mâu thuẫn thứ nhất liên quan trực tiếp đến kế hoạch « bảo đảm an ninh » cho Ukraina : Vào lúc các thành viên của Liên minh tự nguyện giúp đỡ Ukraina hoàn toàn bất đồng về ý tưởng thành lập một lực lượng hiện diện trên lãnh thổ Ukraina và lực lượng này chỉ được triển khai một khi có thỏa thuận ngừng bắn giữa Kiev và Matxcơva. Đây chẳng phải là lý do đầu tiên khuyến khích Vladimir Putin không bao giờ ngừng bắn ?

Mâu thuẫn thứ hai liên quan đến « Điều 5 của NATO » : Bản thân việc diễn giải điều khoản này mơ hồ, đề xuất để cho Kiev cũng được bảo tương tự như một thành viên trong khối thì cũng mơ hồ không kém. Một điểm khác nữa là Nga tuyệt đối đòi Ukraina phải đứng ngoài NATO, cho nên Igor Delanoë không thấy có lý do nào để Matxcơva chấp nhận đề xuất đó như tổng thống Trump đã loan báo. Điều đã được kiểm chứng qua những phát biểu trong tuần qua của ngoại trưởng Nga Sergueï Lavrov.

Tuy nhiên, chuyên gia về quân sự của Pháp Olivier Schmitt nhìn nhận, chỉ nội sự hiện diện của Hoa Kỳ trong kế hoạch bảo đảm an ninh cho Ukraina đã hàm ý Washington chấp nhận rủi ro phải đương đầu với Nga về mặt quân sự nếu cần. Tuy nhiên với nước Mỹ thời đại MAGA thì cũng không có gì chắc chắn. Cựu đại sứ Pháp tại Hoa Kỳ Gerard Araud châm biếm cho rằng nước Mỹ của Donald Trump hành xử như một hãng bảo hiểm, đó là bảo hiểm an ninh. Nhà Trắng « bán » bảo hiểm với giá càng ngày càng đắt, nhưng các điều kiện bảo đảm an ninh cho bên « mua » bảo hiểm của Hoa Kỳ thì càng lúc càng tồi.