Hoàng Lan Mộc Châu

Theo VNTB

Vào cuối năm 2022, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đã đưa Việt Nam vào Danh sách theo dõi đặc biệt (Special Watch List) vì đã tham gia hoặc dung túng cho các hành vi vi phạm nghiêm trọng quyền tự do tôn giáo.

Ngày 28 tháng 5 năm 2019, Đại Hội Đồng LHQ thông qua nghị quyết ấn định ngày 22 tháng 8 hàng năm là Ngày Quốc Tế Tưởng Niệm các Nạn Nhân của Hành Vi Bạo Lực trên Căn Bản Tôn Giáo hay Niềm Tin. Việt Nam đồng thuận thông qua nghị quyết. Như vậy, nhà nước Việt Nam có nghĩa vụ động viên và tạo cơ hội cho người dân tham gia ngày tưởng niệm này. Tuy vậy, thật mỉa mai, họ đã từng đàn áp những nhóm người, nhóm tôn giáo tổ chức ngày này. VN thực sự có tôn trọng tự do tôn giáo (TDTG) không?

Hiến pháp và pháp luật Việt Nam có quy định về quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo. Tuy nhiên, việc thực thi tròng tréo, lộn xộn và không thành thật của chính quyền, cả từ trung ương đến địa phương, khiến có những ý kiến khác nhau. Những hành động của chính quyền VN đối với các tôn giáo hoàn toàn ngược lại những gì họ đã ghi trong hiến pháp hay các văn bản luật pháp.

Về mặt pháp lý, Hiến pháp 2013 và Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo 2016 là nền tảng, khẳng định quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của mọi người dân, quy định rằng các tôn giáo đều bình đẳng trước pháp luật và nhà nước bảo hộ quyền này. Chính phủ Việt Nam luôn nhấn mạnh những quy định này, đồng thời đưa ra các số liệu về sự gia tăng số lượng tín đồ, cơ sở thờ tự và các tổ chức tôn giáo được công nhận như bằng chứng cho thấy đời sống tôn giáo đang phát triển mạnh mẽ.

Tuy nhiên, có một sự chênh lệch lớn giữa những gì được ghi trong văn bản và những gì diễn ra trong thực tế. Các tổ chức quốc tế và chính phủ nước ngoài, đặc biệt là Ủy ban Tự do Tôn giáo Quốc tế Hoa Kỳ (USCIRF), Ủy ban Nhân quyền của Liên Hợp Quốc, Human Rights Watch, Freedom House và BPSOS, đã đưa ra nhiều báo cáo cho thấy những hạn chế nghiêm trọng. Những báo cáo này cáo buộc chính quyền Việt Nam kiểm soát chặt chẽ các hoạt động tôn giáo, đặc biệt là đối với các nhóm chưa được công nhận. Các vấn đề được đề cập bao gồm sự kiểm soát của nhà nước đối với việc đăng ký hoạt động tôn giáo, các hạn chế đối với hoạt động của các nhóm độc lập, và những tranh chấp liên quan đến đất đai, tài sản của các cơ sở tôn giáo cũ.

Những người phê phán cho rằng việc chính quyền yêu cầu các tổ chức tôn giáo phải đăng ký và được công nhận là cách và họ nghĩ đó là những nhóm tôn giáo chống phá hay ít ra không có lợi cho chính quyền, Họ muốn kiểm soát và loại trừ các nhóm không có lợi. Điều này gây ra nhiều khó khăn cho các cộng đồng tôn giáo độc lập, khiến họ trở thành đối tượng bị hạn chế hoặc thậm chí bị đàn áp. Phản ứng của Chính phủ Việt Nam trước những cáo buộc này là bác bỏ, cho rằng các báo cáo thiếu khách quan và có động cơ chính trị. Chính quyền khẳng định họ chỉ xử lý các cá nhân hoặc tổ chức vi phạm pháp luật, chứ không phải vì lý do tôn giáo.

Các Vụ Việc Đàn áp Điển hình Được Ghi Nhận

Một số vụ việc và các nhóm tôn giáo được cho là đã phải chịu sự đàn áp tại Việt Nam, minh họa cho những cáo buộc từ các tổ chức quốc tế.

*Các nhóm Tin lành độc lập ở Tây Nguyên: Các báo cáo từ Human Rights Watch và USCIRF cho biết những tín đồ Tin lành người dân tộc thiểu số, đặc biệt là người Thượng (Montagnard), phải đối mặt với nhiều hình thức đàn áp. Họ bị buộc phải công khai từ bỏ đức tin, các lãnh đạo và thành viên của các nhà thờ không đăng ký bị bắt giữ và kết án tù với cáo buộc vi phạm an ninh quốc gia. Các hoạt động tụ tập, thờ phượng của họ bị giám sát, sách nhiễu và ngăn cấm.

*Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất (UBCV): Đây là một trong những nhóm tôn giáo lớn nhất không được nhà nước công nhận. Hòa thượng Thích Quảng Độ, người bị quản thúc tại gia trong nhiều năm. Các tu sĩ và tín đồ của Giáo hội này cũng bị giám sát chặt chẽ và hoạt động bị hạn chế.

*Các nhóm tôn giáo độc lập khác: Các nhóm như Phật giáo Hòa Hảo và Cao Đài chân truyền không đăng ký chính thức với nhà nước. Những vụ việc được ghi nhận bao gồm việc cảnh sát sử dụng vũ lực để giải tán các buổi lễ, bắt giữ tín đồ và tịch thu tài sản.

Chính phủ Việt Nam nhiều lần chối bỏ những cáo buộc này, cho rằng các báo cáo là “sai lệch” và “thiếu khách quan”. Theo quan điểm của chính quyền, những hành động này là nhằm xử lý các cá nhân lợi dụng tôn giáo để gây rối trật tự công cộng, hoạt động bạo lực, hoặc phá hoại an ninh quốc gia, và rằng Việt Nam chỉ công nhận các tổ chức tôn giáo đã đăng ký hợp pháp.

Sự đàn áp đặc biệt đối với người Mông theo đạo Tin lành

Một điểm quan trọng là chính quyền tập trung vào sự đàn áp mà người Mông theo đạo Tin lành phải đối mặt, được cho là khốc liệt hơn so với các tôn giáo khác. Các hình thức đàn áp điển hình đối với cộng đồng này, không chỉ từ phía chính quyền, mà còn từ một số thành viên trong cộng đồng bị chính quyền xúi giục.

– Buộc từ bỏ đức tin: Nhiều người Mông bị chính quyền địa phương hoặc trưởng làng ép buộc ký cam kết từ bỏ đức tin. Những người từ chối có thể bị đánh đập, đe dọa hoặc bị tước bỏ các quyền dân sự.

– Tẩy chay khỏi cộng đồng: Các gia đình cải đạo có thể bị cộng đồng tẩy chay, tước quyền sử dụng đất đai chung, thậm chí bị buộc phải rời khỏi làng, dẫn đến mất sinh kế.

– Hạn chế giấy tờ tùy thân: Nhiều người Mông theo đạo Tin lành bị từ chối cấp giấy đăng ký hộ khẩu, chứng minh thư, gây cản trở lớn trong việc tiếp cận các dịch vụ công như giáo dục, y tế.

– Giám sát và sách nhiễu: Các “nhà thờ tại gia” không được công nhận bị giám sát chặt chẽ. Các buổi lễ thờ phượng bị cấm đoán, tín đồ bị triệu tập, thẩm vấn và đe dọa. Một số lãnh đạo bị bắt giữ và kết án tù với các tội danh như “phá hoại chính sách đoàn kết dân tộc”.

Theo các tổ chức nhân quyền, sự đàn áp này xuất phát từ hai lý do chính: vấn đề sắc tộc (họ là một dân tộc thiểu số với những đặc điểm văn hóa khác biệt) và vấn đề tôn giáo (niềm tin vào Tin lành được chính quyền xem là một mối đe dọa đối với sự kiểm soát và sự đoàn kết trong cộng đồng). Việc người Mông theo đạo Tin lành đã bỏ các tín ngưỡng đa thần, các nghi thức thờ cúng tổ tiên truyền thống của từng dòng họ để cùng thờ phượng một Thiên Chúa duy nhất đã tạo ra một sự đoàn kết mạnh mẽ, điều mà chính quyền lo sợ và muốn phá vỡ để duy trì sự cai trị.

Các Vụ Việc và Biện Pháp Đàn áp Cụ thể

Vài vụ việc cụ thể minh họa cho sự đàn áp đối với người Mông:

– Sự kiện Mường Nhé (2011): Theo chính quyền, đây là một âm mưu của “các đối tượng phản động” lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo để kích động người Mông thành lập một “Vương quốc Mông.” Phía chính quyền tuyên bố đã giải quyết êm thấm và không có thương vong. Ngược lại, các tổ chức nhân quyền cho rằng đây là một cuộc biểu tình phản đối chính sách đàn áp tôn giáo và chiếm đất của chính quyền, với cáo buộc chính quyền đã sử dụng vũ lực để giải tán đám đông, dẫn đến thương vong.

– Vụ Dương Văn Mình: Một số chi tiết về việc chính quyền đàn áp những người ủng hộ ông Dương Văn Mình, người đã qua đời vào năm 2021. Chính quyền tại các tỉnh Tuyên Quang, Bắc Cạn, Cao Bằng và Thái Nguyên đã ngăn cản các cuộc tụ họp, thiết lập chốt kiểm tra, và đe dọa những người theo đạo. Các quan chức địa phương đã phá hủy ít nhất 30 “nhà đòn” (kiến trúc tang lễ của đạo này) và ép buộc người dân phải dỡ bỏ bàn thờ. Trong một số trường hợp, bàn thờ của họ bị thay thế bằng chân dung chủ tịch Hồ Chí Minh. Những người theo đạo cũng bị từ chối cấp giấy đăng ký thường trú và hỗ trợ của chính quyền, buộc họ phải ký cam kết từ bỏ đức tin.

– Bạo lực và Tra tấn: Nhiều vụ tra tấn trong trại giam. Một số tín đồ của nhóm Dương Văn Mình bị giam giữ tại các trung tâm cách ly COVID-19, bị thẩm vấn và đánh đập để ép buộc từ bỏ đạo. Hai trường hợp tử vong trong nhiều vụ khác được nêu là ông Hoàng Văn Ngài (năm 2013) và ông Ma Seo Sủng (năm 2013). Cả hai người đều bị vu cáo là tự sát trong khi các bằng chứng cho thấy họ đã bị đánh đập tàn nhẫn.

Chính quyền vu cáo các nhóm tôn giáo làm chính trị và âm mưu lật đổ chính quyền, đồng nhất họ với các phong trào ly khai. Các trang mạng nhà nước gọi đạo Dương Văn Mình là “tà đạo” hoặc “tổ chức bất hợp pháp,” xuyên tạc cuộc sống cá nhân của các tín đồ và lãnh đạo. Những hành động kỳ thị và đàn áp này được cho là nhằm mục đích phá hoại sự đoàn kết, kéo lùi cuộc sống của đồng bào dân tộc thiểu số và duy trì sự kiểm soát độc tài.

Kết luận và Bối cảnh Quốc tế. Dù pháp luật Việt Nam công nhận và bảo vệ quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, việc thực thi trên thực tế vẫn còn nhiều điểm mâu thuẫn và trái chiều. Quyền tự do này được quy định đi kèm với việc không được lợi dụng để vi phạm pháp luật, và các hoạt động tôn giáo phải tuân thủ các quy định của nhà nước, điều này bị các tổ chức quốc tế coi là một công cụ để chính quyền kiểm soát và đàn áp.

Vào cuối năm 2022, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đã đưa Việt Nam vào Danh sách theo dõi đặc biệt (Special Watch List) vì đã tham gia hoặc dung túng cho các hành vi vi phạm nghiêm trọng quyền tự do tôn giáo. Đây là một động thái cho thấy cộng đồng quốc tế, đặc biệt là Hoa Kỳ, vẫn duy trì sự quan tâm và lo ngại về tình hình tự do tôn giáo tại Việt Nam.