Thùy Dương | Thanh Hà

Theo RFI

Sau khi thượng đỉnh Trump – Putin ở Alaska, Mỹ, kết thúc mà không đạt được lệnh ngừng bắn ở Ukraina, các nước châu Âu, đồng minh của Kiev đang tích cực tìm cách hướng đến một thỏa thuận hòa bình, theo như nguyện vọng của Donald Trump, người trước đây muốn một lệnh ngừng bắn ngay lập tức nhưng nay đã đổi ý, ngả theo ý muốn của Putin.

Chủ tịch Ủy Ban Châu Âu Ursula von der Leyen hôm nay 17/08/2025 thông báo trên Twitter là bà sẽ đến Nhà Trắng cùng một số lãnh đạo châu Âu vào thứ Hai 18/08 cùng với tổng thống Ukraina Volodymyr Zelensky để họp với nguyên thủ Mỹ Donald Trump. Trong số các lãnh đạo châu Âu có thủ tướng Đức Friedrich Merz và tổng thống Phần Lan. Thông tin đã được Berlin xác nhận. Điện Elysée cho biết tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng tham dự cuộc họp ở Nhà Trắng.

Trước khi nguyên thủ Ukraina sang Mỹ gặp tổng thống Donald Trump, tổng thống Pháp Emmanuel Macron, thủ tướng Anh Keir Starmer và đồng nhiệm Đức Friedrich Merz chiều nay chủ trì cuộc họp trực tuyến lúc 13 giờ (giờ GMT) của liên minh các nước tình nguyện viện trợ Ukraina chống Nga xâm lược. Chiều hôm qua, thủ tướng Đức gợi ý là thượng đỉnh ba bên, Trump – Zelensky và Putin có thể diễn ra tại châu Âu, cho dù tổng thống Nga đang bị Tòa án hình sự quốc tế ra lệnh bắt giữ. Cũng theo thông báo của chủ tịch Ủy Ban Châu Âu, chiều nay ông Zelensky sẽ có mặt tại Bruxelles để tham gia cuộc họp trực tuyến.

Các nhà ngoại giao cho AFP biết là cuộc họp chủ yếu bàn về các bảo đảm an ninh cho Kiev trong trường hợp có thỏa thuận hòa bình. Donald Trump hôm qua đã nhắc đến một bảo đảm hòa bình cho Ukraina tương tự như điều 5 của NATO, cho dù Kiev không phải thành viên Liên Minh Bắc Đại Tây Dương. Theo thủ tướng Ý, Giorgia Meloni, trước tiên sẽ cần đưa ra định nghĩa về « một điều khoản an ninh tập thể cho phép Ukraina đạt được sự hậu thuẫn để mọi đối tác, kể cả Hoa Kỳ, sẵn sàng hành động trong trường hợp Ukraina lại bị tấn công ».

Từ Bruxelles, thông tín viên Jean-Jacques Héry cho biết thêm :

« Cuộc họp đầu tiên diễn ra vào 3 giờ chiều. Đây là cuộc họp của Liên minh những nước tình nguyện giúp đỡ Ukraina, tức là khoảng 15 quốc gia mong muốn tiếp tục viện trợ Kiev, đa phần là các nước châu Âu, cũng như Liên Minh Bắc Đại Tây Dương NATO và Liên Hiệp Châu Âu.

Ý tưởng của các đồng minh sẽ là chuẩn bị cho các giai đoạn tiếp theo của các cuộc đàm phán hòa bình cho Ukraina. Cuộc họp này dường như đặc biệt đề cập đến chủ đề về các bảo đảm an ninh sẽ được trao cho Kiev trong khuôn khổ thỏa thuận hòa bình có thể đạt được.

Tiếp theo đó, mọi chuyện sẽ diễn ra ở Washington, nơi tổng thống Ukraina Volodymyr Zelensky sẽ gặp nguyên thủ MỹDonald Trump. Đây là cuộc họp mà các nhà lãnh đạo châu Âu cũng đã được mời dự, nhưng hiện giờ vẫn chưa biết ai sẽ tham dự và để làm gì. Bởi vì kể từ tháng Giêng đến nay, câu hỏi vẫn luôn là châu Âu và Liên Hiệp Châu Âu sẽ có trọng lượng như thế nào, trong bối cảnh họ bị loại ra khỏi các cuộc đàm phán ?

Trong khi các đồng minh châu Âu tiếp tục nỗ lực thể hiện một mặt trận thống nhất, bằng cách tránh làm phật lòng tổng thống Mỹ và ca ngợi những nỗ lực của Donald Trump nhằm đạt được hòa bình, sáng hôm nay, tổng thống Pháp Emmanuel Macron vẫn nhắc lại là từ trước tới nay, Nga vẫn có khuynh hướng không giữ lời hứa. Cùng lúc đó, sự thay đổi đột ngột của tổng thống Mỹ Donald Trump, không còn ủng hộ lệnh ngừng bắn ngay lập tức mà muốn có hẳn một thỏa thuận hòa bình, lại thể hiện là một sự nhượng bộ lớn đối với Matxcơva, đúng như mong muốn của chính quyền Nga ».

Trump đã có nhiều nhượng bộ trước những yêu sách của Putin ?

Về phía Putin, theo báo Pháp Le Monde, phát biểu trước các quan chức Nga khi trở về nước, ông tuyên bố cuộc gặp với Donald Trump là « đúng lúc » và rất « hữu ích », đồng thời ông cho biết đã thảo luận về hòa bình ở Ukraina trên « cơ sở công bằng » và rằng « cuộc trò chuyện rất thẳng thắn, thực chất » với tổng thống Mỹ đã giúp Nga « tiến gần hơn đến những quyết định cần thiết ».

Với những gì dần dần được tiết lộ về cuộc gặp thượng đỉnh Trump – Putin tại Alaska, nhà phân tích địa chính trị, Ulrich Bounat, hợp tác với cơ quan tư vấn Euro Créative, chuyên về Trung – Đông Âu, nhận định dường như tổng thống Trump đã có những nhượng bộ trước những đòi hỏi cao nhất của đồng nhiệm Putin, và điều này cũng có nghĩa là chủ nhân Nhà Trắng sẽ sẵn sàng nhượng bộ thêm chủ nhân điện Kremlin để đạt được thỏa thuận  :

« Vẫn còn chưa thật rõ ràng là điều gì đã được Mỹ và Nga quyết định và điều gì đã được thảo luận, nhưng dẫu sao thì theo các dòng tweet đang bắt đầu xuất hiện khắp nơi, chúng ta cũng có thể thấy quả thực là Mỹ đang có một đồng tình đáng kể với các đòi hỏi của Nga, dù là về việc không còn nói đến lệnh ngừng bắn mà chuyển sang thảo luận về nguyên nhân sâu xa gốc rễ của cuộc chiến ở Ukraina, hay là về mặt lãnh thổ. Dường như Donald Trump sẽ truyền đạt yêu cầu cao nhất của Vladimir Putin về lãnh thổ, đặc biệt là liên quan đến vùng Donbass.

Vì thế, quả thực là đổi lại, theo một cách nào đó, Donald Trump tỏ ra đã phá rào liên quan đến các đảm bảo an ninh cho Kiev mà từ trước tới nay chính quyền Mỹ vẫn luôn từ chối và luôn nói rằng đó là một vấn đề của châu Âu. Nhưng về chủ đề này, quả thực là theo nhiều nguồn tin khác, thì dường như Donald Trump đã tiếp thu ý tưởng này. Như vậy thì đây có thể sẽ là một sự thay đổi thực sự trong lập trường của Mỹ đối với cấu trúc an ninh ở châu Âu sau chiến tranh ».

Đàm phán với Mỹ về Ukraina, Nga đạt được nhiều kết quả mong muốn

Trong chưa đầy 5 giờ đồng hồ có mặt tại Alaska, trên lãnh thổ Mỹ, tổng thống Nga Vladimir Putin đã dễ dàng thuyết phục đồng cấp Mỹ Donald Trump trên nhiều vấn đề. Quan trọng nhất có lẽ là thuyết phục được chủ nhân Nhà Trắng là một lệnh ngừng bắn tại Ukraina « không phải là giải pháp tốt nhất » để chấm dứt xung đột. Tổng thống Mỹ, trong cuộc điện đàm với đồng cấp Ukraina hôm 16/08 kêu gọi Kiev nên « chấp nhận một thỏa thuận để kết thúc chiến tranh » và « Nga muốn có thêm lãnh thổ ».

Trả lời đài truyền hình Fox News sau hội nghị, Donald Trump cho biết ông và Putin đã thảo luận về « việc chuyển nhượng lãnh thổ » và « những biện pháp đảm bảo an ninh cho Ukraina » và Nga – Mỹ tại Alaska vừa qua đã « đạt khá nhiều đồng thuận ».

Hãng tin Anh Reuters đưa ra danh sách những đòi hỏi của Nga để chấm dứt chiến tranh Ukraina mà ông Vladimir Putin đã khai mào từ tháng 02/2022 :

Nga đề xuất, Ukraina sẽ phải rút toàn bộ quân khỏi các vùng lãnh thổ phía đông Donetsk và Louhansk, đổi lại cam kết Matxcơva sẽ « đóng băng » tại các đường chiến tuyến trên các mặt trận ở  Kherson và Zaporijjia. Reuters lưu ý : hiện tại, Ukraina vẫn kiểm soát 25% vùng Donetsk. Donetsk và Louhansk thuộc về vùng Donbass giàu tài nguyên thiên nhiên và cũng là lá phổi công nghiệp của Ukraina. Hiện tại, Ukraina dứt khoát bác bỏ đòi hỏi này của Nga.

Để tỏ thiện chí, Nga được cho là sẵn sàng trả lại một số vùng lãnh thổ nhỏ đã chiếm được của Ukraina tại phía bắc tỉnh Soumy và đông bắc tỉnh Kharkiv. Đây là nơi « Nga đang kiểm soát một diện tích khoảng 440 km² », theo trang Deep State của Ukraina, chuyên định vị hình ảnh chiến tranh và được xem là nguồn tin cậy.

Ngoài ra, vẫn Reuters trích dẫn nhiều nguồn thạo tin cho biết, tại Alaska, tổng thống Vladimir Putin đòi quốc tế công nhận chủ quyền của Nga tại bán đảo Crimée.

Một điểm đáng chú ý khác là 2 ngày sau đối thoại Putin – Trump tại Anchorage, Alaska, Nhà Trắng « giữ nguyên trạng » các lệnh trừng phạt kinh tế Nga cho dù trước khi tái ngộ tổng thống Nga, Donald Trump từng dọa ban hành thêm các biện pháp trừng phạt nếu Matxcơva gây trở ngại cho mục đích vãn hồi hòa bình tại Ukraina. Washington từng nêu lên khả năng trừng phạt hai đại tập đoàn năng lượng Nga là Rosneft và Lukoil nếu điện Kremlin « từ chối một lệnh ngừng bắn ».

Cuối cùng, họp báo chung với tổng thống Donald Trump, Vladimir Putin nhấn mạnh, để chấm dứt chiến tranh Ukraina, cần giải quyết « tận gốc rễ những nguyên nhân sâu xa » dẫn đến cuộc xung đột này, ngụ ý Ukraina bằng mọi giá phải đứng ngoài liên minh quân sự Bắc Đại Tây Dương.

Dù vậy theo Reuters, chính quyền Trump không thỏa mãn tất cả những đòi hỏi của Matxcơva. Chưa thấy Matxcơva hay Washington thông báo « khởi động lại » các chương trình hợp tác kinh tế. Trước thượng đỉnh Alaska, cố vấn ngoại giao của điện Kremlin từng thông báo « thương mại và kinh tế là hai hồ sơ nằm trong chương trình nghị sự ». Tháp tùng tổng thống Vladimir Putin có bộ trưởng Tài Chính và lãnh đạo Quỹ đầu tư quốc gia của Nga Kirill Dmitriev, nhưng cả hai đều đã « không có dịp để trao đổi » với các giới chức Mỹ.

Ukraina : Cuộc họp Zelensky – Trump ở Nhà Trắng không phải là một chỉ dấu tốt đẹp

Về phía Kiev, theo báo Pháp Le Monde, tổng thống UkrainaVolodymyr Zelensky hôm qua nhận định quân đội Nga trong những ngày tới có thể sẽ gia tăng sức ép và đẩy mạnh các cuộc oanh tạc để tạo ra các điều kiện chính trị thuận lợi hơn cho các cuộc thương lượng với quốc tế.

Ông Zelensky cũng tố cáo Nga « đang phức tạp hóa tình hình » khi bác bỏ nhiều lời kêu gọi ngừng bắn của Ukraina. Và nhìn từ Ukraina, cuộc họp của tổng thống Ukraina Volodymyr Zelensky với đồng nhiệm Mỹ Donald Trump ở Nhà Trắng sẽ không báo hiệu điều gì tốt đẹp.

Từ Kiev, thông tín viên Emmanuelle Chaze hôm 16/08 gửi về bài tường trình :

« Một cuộc gặp tại Washington cho vòng đàm phán tiếp theo giữa Volodymyr Zelensky và Donald Trump vào thứ Hai (18/08) là những gì Ukraina nhận được từ cuộc gặp giữa tổng thống Mỹ và Vladimir Putin.

Tuy nhiên, cuộc gặp này không báo hiệu điều gì tốt đẹp cho Ukraina vào lúc Donald Trump đang đẩy cho Kiev nhiệm vụ tìm kiếm một thỏa thuận với Matxcơva, trong khi tất cả những lời kêu gọi hòa bình của Kiev đối với nước Nga xâm lăng, cũng như những đề xuất về một cuộc gặp trực tiếp với Vladimir Putin, cho đến nay đều bị phớt lờ.

Sau thượng đỉnh vô ích này ở Alaska, nơi tương lai của Ukraina được định đoạt mà không có sự tham gia của Kiev, cũng là một cuộc gặp thượng đỉnh đã khôi phục vị thế của tổng thống Nga trên trường quốc tế trong khi ông ta đang bị Tòa án Hình sự Quốc tế truy nã vì gây ra các tội ác chiến tranh ở Ukraina, sự tỉnh thức là rất đau đớn đối với người Ukraina.

Nhưng với một dân tộc đang trong chống chọi để sinh tồn trước cuộc chiến xâm lược của Nga, điều rõ ràng là Ukraina vẫn đang tiếp tục tự vệ, nhất là trên thực địa, tình hình vẫn chưa thay đổi. Trong đêm trước, Nga đã phóng hơn 80 drone sang Ukraina và tiếp tục các vụ tấn công dọc theo chiến tuyến ».

Thượng đỉnh Alaska : Phái đoàn Mỹ bỏ quên tài liệu mật tại khách sạn

Mạng truyền thông Mỹ NPR hôm qua tiết lộ phái đoàn Hoa Kỳ đến dự thượng đỉnh Trump – Putin tại Alaska đã để quên 8 trang tài liệu nội bộ có dấu ấn của bộ Ngoại Giao trong máy in ở khách sạn. Một số nội dung mang tính « nhậy cảm », một số khác cho thấy cuộc họp vừa qua tại căn cứ không quân Elmendorf-Richardson giữa hai phái đoàn Nga – Mỹ đã không diễn ra như dự kiến.

Để « chữa cháy », Nhà Trắng khẳng định những tài liệu « nội bộ đó chỉ liên quan đến thực đơn bữa cơm trưa được dự trù giữa phái đoàn hai nước », cho dù dường như bữa ăn trưa ấy đã không diễn ra. Nhưng thực tế không chỉ có vậy.

Tám trang tài liệu nội bộ của phái đoàn Mỹ bị bỏ quên cho thấy tổng thống Trump dự trù tặng cho ông Vladimir Putin một món quà, đó là tượng một con đại bàng đầu trắng, biểu tượng của nước Mỹ. NPR không thể kiểm chứng món quà đó có đến tay người nhận hay không.

Bên cạnh đó là danh sách với tên tuổi các thành phần trong hai phái đoàn đến dự hội nghị. Danh tính, kèm ảnh các nhân vật trong đoàn của Nga được phiên âm ra tiếng Anh cho các quan chức Mỹ dễ đọc và dễ nhận diện các đối tác. Danh sách các thành phần tham gia có luôn cả số điện thoại của ba nhân viên Hoa Kỳ, cùng tên của 13 quan chức nhà nước Hoa Kỳ và Nga.

Tài liệu cũng cho thấy cuộc họp báo chung Vladimir Putin và Donald Trump được dự trù 1 tiếng rưỡi, chứ không phải là 12 phút như đã thấy hôm Thứ Sáu, 15/08.

Ở trang 6 và trang 7 của tập giấy « bị bỏ quên » đưa ra nhiều chi tiết về bữa trưa tại hội nghị và trên thực đơn với ba món chính, một món tráng miệng ghi rõ bữa tiệc này là để « Vinh Danh » tổng thống Vladimir Putin. Tài liệu bị lộ gồm luôn cả sơ đồ về vị trí của thực khách. Phía Hoa Kỳ, ngoài tổng thống Donald Trump còn có thếm 6 quan chức.

Theo Jon Michaels, giáo sư luật tại đại học UCLA chuyên về an ninh quốc gia, được NPR trích dẫn, coi vụ bỏ quên tài liệu « nội bộ » này trong khách sạn cho thấy tính « thiếu chuyên nghiệp trong khâu chuẩn bị cho một cuộc họp cấp cao » và một « sự cẩu thả » trong chính quyền Trump.