Thụy My

Theo RFI

Bên cạnh vấn đề ngân sách đang gây tranh cãi gay gắt ở Pháp, việc Donald Trump thay đổi ý kiến trong việc chuyển vũ khí cho Ukraina, Nga thiếu lao động trầm trọng, Israel phát hiện mạng lưới gián điệp Iran, xung đột ở Syria, nhà tù Thổ Nhĩ Kỳ quá tải là một số vấn đề đáng chú ý trên báo chí hôm nay 17/07/2025.

Cư dân mạng Ukraina yêu mến « điệp viên Melania Trumpenko »

Liên quan đến Ukraina, nếu hồi đầu tháng Lầu Năm Góc ngưng chuyển giao vũ khí cho Kiev với cớ dự trữ còn ít, thì đến thứ Hai, tổng thống Mỹ bật đèn xanh cho việc giao hệ thống Patriot. Les Echos nhận xét, sự đảo chiều của ông Trump tuy rất ngoạn mục, nhưng tác động quân sự vẫn khó thể dự đoán được.

Donald Trump loan báo các giàn Patriot, một trong những hệ thống đánh chặn hỏa tiễn hiệu quả nhất thế giới, sẽ được giao cho Kiev « trong những ngày tới ». Tổng thư ký NATO Mark Rutte nói rằng Đức, Anh, Phần Lan, Canada, Thụy Điển, Đan Mạch sẽ mua để tặng lại cho Ukraina. Sự đảo ngược thái độ này phù hợp với sự bực tức của Donald Trump đối với Vladimir Putin những ngày gần đây, cho dù mối quan hệ với chủ nhân điện Kremlin không bị cắt đứt.

Trump cũng kể rằng sau khi nói với phu nhân Melania đã có « cuộc đàm thoại tuyệt vời với Vladimir Putin », thì bà nhắc nhở « Vâng, ông ấy vừa oanh tạc một bệnh viện đó ». Le Figaro cho biết mạng xã hội Ukraina những ngày gần đây dấy lên làn sóng ca ngợi phu nhân tổng thống Mỹ, cư dân mạng yêu mến tặng cho bà biệt danh « điệp viên Melania Trumpenko » vì đã khiến ông Trump thay đổi thái độ. Sau khi Nga xâm lăng Ukraina tháng 2/2022, Melaniđã kêu gọi những người theo dõi bà trên các mạng xã hội đóng góp cho Hồng thập tự Quốc tế, vì « thật đau lòng và khủng khiếp khi thấy những người vô tội chịu cảnh đau thương ».

Hầu hết người dân Ukraina hoan nghênh việc giao hệ thống Patriot, coi đây là tiến bộ lớn. Nhưng ông Joshua Kroeker, giám đốc cơ quan tư vấn Reaktion Group, cho rằng « dù là tin vui, nhưng chưa phải là sự thay đổi đáng kể trong chính sách Mỹ ».

Sắp có Patriot, nhưng trước mắt Kiev cần nhiều drone

Donald Trump cũng dọa áp thuế 100 % lên hàng nhập khẩu từ các nước mua dầu lửa của Nga, ra hạn định 50 ngày để ký thỏa thuận hòa bình với Ukraina. Năm mươi ngày, cho dù ông Trump không gia hạn như thường lệ, vẫn quá dài. Kremlin tiếp tục oanh tạc các thành phố Ukraina hay gặm nhấm dần lãnh thổ. Theo Financial Times, cách đây 10 ngày, Putin đã khẳng định qua điện đàm với tổng thống Mỹ là sẽ tung ra đợt tấn công lớn trong hai tháng tới để chiếm toàn bộ Zaporijia, Lougansk, Donetsk và Kherson mà ông ta đã sáp nhập trên giấy tờ cách đây hai tháng.

Các giàn Patriot được hứa có thể đến 17, cộng với 7-8 giàn đã có, sẽ « khép kín » không phận Ukraina trước hỏa tiễn đạn đạo Kalibr, thậm chí Kinjal, hay hỏa tiễn hành trình Iskander có sức tàn phá dữ dội, vẫn là cơn ác mộng của phòng không Ukraina. Vấn đề là bên cạnh hỏa tiễn còn có vô số drone Shahed. Nhiều chuyên gia trong đó có Joshua Kroeker nhấn mạnh, Kremlin nay chỉ còn bắn mười mấy hỏa tiễn mỗi đêm, có lẽ do còn ít, nhưng đến mấy trăm drone. Những bầy drone chủ yếu đánh vào cơ sở hạ tầng dân sự và năng lượng, thường được cải tiến với trí thông minh nhân tạo để tránh được phòng không truyền thống, nhất là bằng mồi nhử.

Dù chỉ mang được ít chất nổ hơn và bay chậm hơn các hỏa tiễn có giá từ 4 đến 10 triệu đô la, nhưng drone được phóng theo từng đàn để làm bão hòa hệ thống phòng không. Hỏa tiễn đánh chặn của Patriot giá tối thiểu là 1 triệu đô la một quả, trong khi drone giá chỉ 20.000 đô la. Joshua Kroeker cho rằng Ukraina cần rất nhiều drone đánh chặn và các hệ thống liên quan. Kiev cố gắng sản xuất hàng loạt tại chỗ, nhưng phải nhiều tháng nữa mới đạt được số lượng cần thiết.

Matxcơva nay phóng sang 600-700 drone một đêm, bằng số lượng cả tháng so với hồi đầu năm. Kiev loan báo sẽ mua 4,5 triệu drone FPV trong năm nay (First Person View, có camera nối với người điều khiển), trị giá 2,6 tỉ đô la. Để tránh bị Nga gây nhiễu, một số drone đánh chặn có hệ thống tự hành do trí thông minh nhân tạo dẫn đường. Kiev cũng tìm cách trang bị súng bắn drone có trọng lượng 1 ký cho bộ binh.

Nga thiếu 10 triệu lao động : 80 tuổi mới được về hưu ?

Về kinh tế Nga, Le Monde cho biết Matxcơva « đang tìm kiếm 10 triệu lao động từ nay đến 2030 ». Dân số sụt giảm cộng thêm thiệt hại nhân mạng trong cuộc xâm lăng Ukraina khiến Nga thường xuyên thiếu người làm việc. Bộ trưởng lao động Anton Kotiavkov trong cuộc họp với tổng thống Vladimir Putin hôm 14/07 báo động khoảng 10,1 triệu người sẽ về hưu, trong khi có thêm 800.000 chỗ làm mới, tỉ lệ thất nghiệp chỉ khoảng 2,2 %. Tình trạng thiếu lao động càng trầm trọng khi 700.000 người đang ở ngoài mặt trận. Nhà nước tỏ ra hào phóng để thu hút người ký hợp đồng với quân đội, dẫn đến việc lãnh vực tư nhân thường xuyên không tuyển được người.

Dân số trong độ tuổi lao động của Nga không ngừng giảm sút từ 20 năm qua, và đến 2024 đã thiếu đến 1,86 triệu người lao động. Để bù đắp, 47.000 lao động nhập cư từ Trung Quốc, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, Serbia đã được tuyển dụng trong ngành kỹ nghệ và xu hướng này sẽ còn tiếp tục. Số sinh liên tục thấp hơn số tử – chưa kể số thiệt mạng ở Ukraina – là thất bại của Matxcơva. Từ tháng Ba, mỗi thiếu nữ đang học nhưng có con đều được thưởng số tiền tương đương 1.000 euro, những ai cổ vũ lối sống không con có thể bị phạt đến 5 triệu rúp (55.000 euro).

Tuổi thọ của nam giới Nga, về mặt chính thức là 68 tuổi. Theo ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, từ tháng Giêng đến nay đã có 100.000 lính Nga tử trận, tỉ lệ tử vong của nam giới sẽ còn trầm trọng hơn. Báo cáo của Trung tâm nghiên cứu dư luận VTsIOM hồi tháng Năm khẳng định, nếu không có biện pháp gì, Nga phải lùi tuổi về hưu đến tận 80 tuổi. Vài ngày sau khi công bố, nhà dân số học độc lập Alexei Rakcha, đã tham gia nghiên cứu, liền bị ghi tên vào danh sách « nhân tố nước ngoài » được Kremlin cập nhật hàng tuần.

Cú sốc cho Nhà nước Do Thái : Mạng lưới chỉ điểm của Iran

Nhìn sang vùng Trung Đông, Le Monde trong bài « Israel : Cú sốc các mạng lưới gián điệp thân Iran » cho biết Nhà nước Do Thái rất kinh ngạc khi phát hiện rằng trước chiến tranh, có những người Israel cung cấp thông tin cho Teheran. Tuần này sang tuần khác, cảnh sát phối hợp với cơ quan tình báo Shin Bet liên tục tiến hành những vụ bắt giữ. Từ đầu tháng Bảy, có thêm 5 nghi can phải ra tòa và bị tống giam lập tức, tất cả đều sinh ở Israel và theo Do Thái giáo. Phải chăng những gián điệp này đã hướng dẫn Iran tấn công vào các mục tiêu ở Israel trong cuộc chiến tranh 12 ngày ?

Các địa điểm không được công bố, nhưng ít nhất 6 căn cứ quân sự Israel từ bắc đến nam đã bị oanh kích, trong đó có căn cứ không quân Tel Nof, Glilot, tổng hành dinh Mossad ở bắc Tel Aviv, chưa kể Viện Weizmann hàng đầu về nghiên cứu khoa học bị thiệt hại nặng. Cơ quan an ninh Do Thái nhận định có những tin tức được thu thập từ trước cuộc chiến. Trong vài tháng qua, tổng cộng 45 người bị câu lưu. Những « điệp viên » kiểu mới này đa số xuất thân từ các nước thuộc Liên Xô cũ, có người hành động vì tiền nhưng cũng có khi vì thù ghét một đất nước mà họ không hội nhập được. Họ bị thu hút bởi các lời rao tuyển mộ trên mạng xã hội, ban đầu là những việc lặt vặt và sau đó nặng dần, thậm chí ám sát.

Đang chuẩn bị xích gần Damas, Israel oanh tạc Syria vì người Druze

Cũng về Trung Đông, các báo đều chú ý đến sự kiện Israel oanh tạc Syria để hỗ trợ người Druze – cộng đồng thiểu số theo hệ phái Hồi Giáo Shia sống khép kín. Chiều hôm qua Israel tấn công đến lần thứ năm vào tòa nhà Bộ Tổng tham mưu, Dinh tổng thống cũng bị nhắm đến.Những vụ oanh kích diễn ra trong bối cảnh đụng độ ở Soueida phía nam Damas, cách biên giới Israel khoảng 40 km, giữa quân chính phủ Syria và lực lượng người Druze vốn được Israel bảo vệ từ khi chế độ Assad bị lật đổ. Khoảng 500 người thiệt mạng chỉ trong vài ngày. Thủ lãnh Druze loan báo đã có thỏa thuận ngưng bắn với Damas, còn theo trang Axios thì Donald Trump đã yêu cầu Israel ngưng oanh kích.

Le Figaro cho biết Israel và Syria đang xích gần lại với nhau thì xảy ra các vụ xung đột này. Quân đội Israel quyết định hành động sau khi thấy những đoàn công-voa Syria hướng về Sueida hôm thứ Hai. Một sĩ quan Israel lưu ý nhiều người lính của chế độ vốn là quân của tổ chức Nhà nước Hồi giáo. Tuy muốn cái thiện quan hệ với chế độ mới, Israel vẫn bố trí lực lượng tại vùng phi quân sự chia cách hai nước. Nhưng hôm thứ Ba, khoảng 1.000 người Druze sống ở Golan đã vượt được hàng rào biên giới để sang hỗ trợ bên Soueida. Thủ tướng Netanyahou kêu gọi chấm dứt việc này, sợ rằng họ sẽ bị bắt làm con tin. Sự can thiệp của Israel khiến Thổ Nhĩ Kỳ phẫn nộ, tố cáo Nhà nước Do Thái gây bất ổn ở Syria.

Thổ Nhĩ Kỳ : Số tù nhân tăng gấp 8 lần, nhà tù quá tải

Về nội tình Thổ Nhĩ Kỳ, số lượng tù nhân từ 55.000 người nay đã tăng vọt lên 410.000 người. Nhà tù quá tải vì chính quyền gia tăng bắt bớ trong những tháng gần đây. Le Monde cho biết trại giam Marmara, thành lập năm 2008 là nhà tù công nghệ cao lớn nhất nước, và lớn nhất châu Âu, với 23.000 tù nhân, hai tòa án đặc biệt và 9 khu vực an ninh cực độ với những bức tường cao, rào kẽm gai, camera… Amnesty International gọi đây là « nơi giam giữ các nhà báo quy mô nhất thế giới ».

Nhà tù này đầy chật các nhà đối lập, chính khách, thị trưởng, luật sư, nhà đấu tranh nhân quyền, sinh viên, tù hình sự. Tỉ lệ người bị tù tội tại Thổ Nhĩ Kỳ là 480/100.000 dân, cao thứ nhì thế giới. Các hình phạt ngày càng nặng nề hơn, cảnh sát tăng cường kiểm soát, những đơn vị an ninh mới được thành lập, trang bị những công nghệ tân tiến nhất, nhất là nhận diện khuôn mặt, giám sát bằng trí thông minh nhân tạo. Năm 2025, Thổ Nhĩ Kỳ có 230.000 nhân viên an ninh tư thuộc 1.740 công ty. Đi kèm là việc lập thêm nhà tù, vớ hơn phân nửa trong số 403 trại giam được xây dựng sau năm 2006.

Cameroun : Tổng thống 92 tuổi ứng cử nhiệm kỳ thứ tám

Làm chủ chính trường từ năm 1982, Paul Biya, 92 tuổi, là tổng thống đương nhiệm lớn tuổi nhất. Trong cuộc bầu cử năm 2018 ông chỉ xuất hiện trong môt cuộc mít-tinh ở Maroua, miền bắc Cameroun, có đúng 10 phút ! Chánh văn phòng Ferdinand Ngoh Ngoh đóng vai « nhiếp chính » xử lý công việc. Ngai vàng của Paul Biya nay bắt đầu lung lay : bộ trưởng lao động Issa Tchiroma Bakary và nhất là chủ tịch Liên minh quốc gia vì dân chủ và tiến bộ Maigari Bello Bouba loan báo ý định ra tranh cử tổng thống. Một nhà quan sát cho biết : « Điều này không thực sự làm thay đổi cán cân lực lượng, nhưng cách đây vài năm khi Paul Biya còn nắm trọn, họ sẽ chẳng bao giờ dám làm như vậy ». Chính quyền Cameroun hiện nay đa số là người già, chẳng hạn chủ tịch Thượng Viện Marcel Niat Njifenji, nhân vật số hai của chế độ, cũng sắp 91 tuổi, nhưng vẫn tiếp tục « phục vụ ». Một nhà đối lập là cựu ứng cử viên nói : « Hồi năm 1982 khi Biya lên cầm quyền tôi mới 2 tuổi. Đã đến lúc phải thay đổi ».