Ngọc Linh Lan

Theo VNTB

Nếu độc quyền, sẽ là nền kinh tế thị trường?

Trung tuần tháng 6 năm 2025, tại hội thảo “Hệ sinh thái chuyển đổi xe điện hai bánh trên địa bàn TP.HCM”, ông Trần Thanh Bình – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM (HIDS) cho biết, Viện đang thực hiện Đề án Chuyển đổi Xanh cho TP.HCM giai đoạn 2025-2030.

Sau quá trình nghiên cứu và đánh giá, các nhà khoa học đã xác định nhóm tài xế công nghệ và giao hàng (khoảng 400.000 người) là nhóm mục tiêu ưu tiên trong giai đoạn đầu chuyển đổi xe xăng sang xe điện.

Về lộ trình thực hiện, ông Hải cho biết đơn vị đề xuất đến năm 2026 sẽ chuyển 30% xe máy sang xe điện, năm 2027 tăng 50%. Tổng cộng trong 2 năm, TP.HCM chuyển đổi 80% xe xăng sang xe điện, tương đương 320.000 xe. Sang năm 2028, mục tiêu 100% tài xế xe công nghệ và giao hàng sử dụng xe điện.

“Đề án là bước đi chiến lược nhằm điện hóa 400.000 xe máy dịch vụ tại TP.HCM, cắt giảm 315.000 tấn CO2 và 2.000 tấn bụi mịn mỗi năm”, ông Hải cho biết.

Có thể thấy, nếu thực hiện theo đúng lộ trình, đây là một thách thức không nhỏ không chỉ với những hãng xe công nghệ chưa từng thử sức qua xe điện mà còn ảnh hưởng đến nhiều tài xế công nghệ xe hai bánh tại Thành phố Hồ Chí Minh. Không ít những người lái xe công nghệ xem đây là cái nghề chính trong công cuộc mưu sinh, khi vấn đề tuổi tác ít nhiều cũng ảnh hưởng đến công việc. Họ chấp nhận điều kiện của thời tiết, chấp nhận rong ruổi suốt ngày trên đường để kiếm tiền trang trải cho cuộc sống gia đình. Có nhiều hãng xe, họ cũng sẽ nhiều hơn trong lựa chọn và cũng sẽ không rơi vào cảnh bị “chèn ép” hay bị cho “thôi cho việc”, nếu có. Họ vẫn có thể tìm kiếm công nghệ lái xe công nghệ cho một hãng khác.

Cũng có ý kiến cho rằng, nếu muốn tiếp tục công việc hiện tại, họ có thể sắm một chiếc xe điện và tiếp tục chạy cho hãng xe hiện tại. Không sai, nhưng việc tiêu tốn tiền cho một khoản gọi là mua xe điện, ít nhiều cũng ảnh hưởng đến đời sống, sinh hoạt của cá nhân cũng như gia đình. Những bữa ăn sẽ phải bớt thêm một tí; con trẻ sẽ có thể phải chịu nóng vì tiết kiệm tiền điện, không mở quạt, dành tiền mua xe; hay không kịp đóng những chi phí trong học hành đúng thời hạn; hoặc đáo hạn nợ trễ….

Bên cạnh đó, nếu toàn bộ xe ôm công nghệ được thay từ xe xăng sang xe điện, vô hình trung, sẽ đẩy những hãng xe công nghệ vào thế đã khó (nhiều cạnh tranh) nay còn khó hơn, khi không phải là nhà sản xuất hoặc đã từng phát triển đội hình xe ôm công nghệ theo hướng xe điện. Cạnh tranh cần có sự công bằng.

Trong một diễn biến trước đó, một vài hãng xe công nghệ đã rút khỏi thị trường Việt Nam (Baemin rút vào năm 2023 và Gojek rút vào năm 2024). Nếu quy định không còn xe công nghệ chạy xăng, tình hình sẽ như thế nào? Nếu không có khả năng cạnh tranh, thị trường xe công nghệ vốn dĩ đã ít nay còn ít hơn, Việt Nam sẽ là nền kinh tế thị trường? Kinh tế thị trường là nền kinh tế mà ở đó tồn tại nhiều thành phần kinh tế, nhiều loại hình sở hữu cùng tham gia, cùng vận động và phát triển trong một cơ chế cạnh tranh bình đẳng và ổn định (theo Hiến pháp 2023).

Cũng xin được nói thêm, trong một diễn biến vào sáng ngày 27.11.2024, Thủ tướng Phạm Minh Chính dự Hội nghị Thượng đỉnh Kinh doanh Việt Nam – Mỹ với chủ đề “Chính sách và hướng tiếp cận nhằm đảm bảo quan hệ thương mại mang lại lợi ích chung”. Thủ tướng cũng đã đề nghị Chính phủ Mỹ sớm đưa Việt Nam ra khỏi danh sách các nước hạn chế về xuất khẩu công nghệ cao, công nhận Việt Nam là quốc gia có nền kinh tế thị trường.

Hoặc trong một sự kiện gần đây hơn, được báo chí ghi nhận vào ngày 9.7.2025, tại cuộc gặp Đại sứ Mỹ ở Việt Nam Marc Knapper và đoàn công tác của Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID), Phó thủ tướng Trần Hồng Hà khẳng định Việt Nam luôn coi Mỹ là đối tác chiến lược về kinh tế, thương mại.

Tuy nhiên, theo Phó thủ tướng, hai bên cần tiếp tục tháo gỡ, nhất là những vấn đề trong thương mại, đầu tư và công nghệ cao. Ông đề nghị Mỹ sớm công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường, tạo thuận lợi hơn trong tiếp cận công nghệ cao, các lĩnh vực năng lượng, khai khoáng và công nghiệp chiến lược.