Thụy My

Theo RFI

Libération ngày 25/03/2025 nhận định, Mỹ và Nga đang thông đồng với nhau để hất cẳng tổng thống Volodymyr Zelensky, nhằm bẻ gãy xương sống của cuộc kháng chiến.

Đàm phán về Ukraina không thấy tiến triển trong lúc Nga vẫn tiếp tục oanh kích vào thường dân Ukraina, châu Âu chuẩn bị đối phó trước sự đe dọa của Matxcơva, tham vọng của Mỹ đối với Groenland, là một số vấn đề đáng chú ý hôm nay.

Âm mưu loại Zelensky để bẻ gãy cuộc chiến đấu của người Ukraina

Libération nhận định, Mỹ và Nga đang thông đồng với nhau để hất cẳng tổng thống Volodymyr Zelensky, nhằm bẻ gãy xương sống của cuộc kháng chiến. Diễn tiến mới nhất là khi trả lời nhà báo cực kỳ bảo thủ Tucker Carlson, đặc sứ Steven Witkoff, người thân tín của Donald Trump nói rằng cần phải tổ chức bầu cử ở Ukraina, cho dù Hiến Pháp nước này cấm đoán trong thời kỳ thiết quân luật, và 2/3 số cử tri phản đối. Theo ông Witkoff thì bầu cử là « chìa khóa cho tiến trình hòa bình ». Tình báo quân đội Ukraina đã biết trước rằng từ tháng 5/2024, đúng 5 năm Volodymyr Zelensky đắc cử, Nga bắt đầu chiến tranh tâm lý quốc tế để thuyết phục phương Tây rằng tổng thống Ukraina không chính danh.

Từ khi Donald Trump nhậm chức ngày 20/01/2025, mọi việc được đẩy nhanh : Trump gọi tổng thống Ukraina là « nhà độc tài », Mike Waltz đề nghị Zelensky từ chức để nhường chỗ cho một nhà lãnh đạo có thể thương lượng với Nga. Đồng thời một số nhân vật bỗng từ đâu xuất hiện. Ngày 03/03, Alexey Arestovych, một cộng sự cũ của Zelensky đang sống ở nước ngoài và luôn chỉ trích chính phủ, đổi lời giới thiệu trên mạng X thành « ứng cử viên tổng thống Ukraina ».

Cùng ngày, một danh khoản tên « Cillian » đưa tin là dân biểu Oleksandr Dubinsky đòi họp khẩn để truất phế Zelensky, và Elon Musk trả lời « Wow ! », khiến tin này được lan truyền rộng rãi. Bị khai trừ khỏi đảng của Zelensky, Dubinsky là người liên lạc của tài phiệt Ihor Kolomoisky, tham nhũng và thô bạo, bị Hoa Kỳ trừng phạt năm 2020. Bị bắt giữ vào đầu năm 2024 vì « phản quốc và truyên truyền cho Nga », Oleksandr Dubinsky vốn thuộc mạng lưới Derkach cộng tác với tình báo Nga mà Rudy Giuliani, cựu luật sư của Donald Trump đã sử dụng trong nhiệm kỳ đầu để cố thúc đẩy Kiev điều tra về con trai Joe Biden.

Uy tín tổng thống tăng lên, không có hy vọng cho những khuôn mặt cơ hội

Nhà chính trị học Oleksiy Haran cho biết Dubinskyn là một người cực kỳ tai tiếng, còn người tự xưng ứng cử viên, Arestovych là kẻ cơ hội chuyên ca ngợi Matxcơva. Một số nhân vật khác như cựu tổng thống Petro Porochenko thì tự nhận về mình những thành công của chính phủ dù đảng Đoàn kết châu Âu của ông tuyên bố chống bầu cử. Cựu thủ tướng Yulia Timochenko, hồi năm 2017 trong một sự kiện ở Washington đã không ngần ngại chờ đợi ở hành lang dẫn đến toilette nam để hy vọng được bắt tay và chụp hình với Donald Trump.

Theo Politico, các đặc sứ của Trump đã gặp ê-kíp của Porochenko và Timochenko. Radio Free Europe còn nói rằng Timochenko có thể đã gặp Steve Witkoff. Theo Andriana Kucher, phóng viên đài truyền hình 24 Kanal, ở Mỹ Yulia Timochenko đã có những tuyên bố thân Nga. Nhà báo này nhận xét, nếu Timochenko « không xấu hổ khi nói công khai những điều đó, thì có thể hình dung những gì bà này thầm thì sau cánh cửa đóng kín ».

Tuy nhiên sự bắt tay giữa Nga và Mỹ để chèn ép chỉ làm cho tỉ lệ tín nhiệm của Volodymyr Zelensky trong vài ngày từ 57 % tăng lên 65 %. Tháng 3/2025, có đến 76 % người Ukraina không tin vào Porochenko và 86 % không tín nhiệm Timochenko, theo họ hai nhân vật này đã thuộc về quá khứ. Đối thủ tiềm năng duy nhất của Zelensky là tướng Valery Zaloujny, hiện là đại sứ Ukraina tại Anh, nhưng ông chưa hề tỏ tham vọng chính trị. Giáo sư Oleksiy Haran cho rằng nếu vị tướng ra tranh cử sẽ thắng, còn nếu không Zelensky sẽ được bầu lại.

Miệng nói hòa bình, nhưng Matxcơva chuẩn bị tấn công mùa xuân

Le Figaro nhận xét, hai đặc sứ được Matxcơva gởi đến Riyad để đàm phán đều là nhân vật đáng ngờ. Grigori Karassine, thượng nghị sĩ 75 tuổi không có vị thế chính trị như Sergueï Lavrov, và Sergueï Besseda, từng là nhân vật quan trọng của FSB, được cho là có vai trò chủ chốt trong đàn áp cách mạng Maidan và hoạch định cuộc xâm lăng Ukraina.

Trên chiến trường, Le Figaro cho biết « Kiev lo ngại Nga sẽ tấn công vào mùa xuân ». Ngày dài hơn, đất khô đi và như thường lệ, trên tiền tuyến mối đe dọa từ Nga càng nặng nề hơn, trong khi thương lượng đang diễn ra ở Ả Rập Xê Út. Ngoại giao Nga nói về ngưng bắn nhưng quân đội Nga tái tổ chức ở nhiều trục, nhằm chiếm được càng nhiều đất càng tốt để đàm phán trong thế mạnh.

Theo tổng thống Zelensky, quân Nga tập trung đông hơn ở Kursk, có thể tấn công vào Sumy, Kharkiv và Zaporijjia, tuy lâu nay tập trung vào Donbass và Kursk. Nhiều đơn vị Nga được điều sang, và các vụ oanh kích dồn dập hơn. Vladislav Volochine, một phát ngôn viên quân khu miền nam của Ukraina cảnh báo tình hình trầm trọng hơn ở hướng Zaporijjia, Houliaïpole và Orikhiv – riêng thành phố này đã diễn ra 130 trận đánh.

Bùn lầy không còn, nhiều cây cối hơn và tầm quan sát bị giảm. Ở phía bắc, từ 22.000 đến 27.000 lính Nga đe dọa Sumy. Tuy nhiên theo Serhii Kuzan, giám đốc Trung tâm an ninh hợp tác Ukraina, quân Nga không thể duy trì áp lực vì đã quá mệt mỏi. Còn các đơn vị Ukraina chiếm giữ những đỉnh cao dọc biên giới Nga nên dễ phòng ngự. Ukraina nỗ lực củng cố công sự và gài mìn dọc theo tiền tuyến.

Tại Donbass, các thành phố Tchassiv Yar, Toretsk, Konstiantynivka thường xuyên chịu đựng các đợt tấn công, lực lượng Ukraina thiếu quân nên khó chặn được. Nhà nghiên cứu Mỹ Michael Kofman cho rằng tuy vậy giới tuyến vẫn đứng vững. Quân Nga tiếp tục oanh kích các thành phố Ukraina, nhắm vào cơ sở hạ tầng dân sự. Hôm qua, mạng đường sắt Ukraina bị tấn công tin học gây trở ngại cho hậu cần quân đội, và Sumy bị oanh tạc làm ít nhất 90 người bị thương trong đó có nhiều trẻ em.

Những tình nguyện viên liều mạng cứu dân ra khỏi vùng bị Nga oanh tạc

Đặc phái viên của Le Monde ở Krasnopillia tả lại công việc nguy hiểm của những người tình nguyện để cứu thường dân khỏi khu vực bị oanh tạc ở Sumy. Denis Naoumov nhận được trung bình 300 cuộc gọi và tin nhắn mỗi ngày từ khắp nơi kể cả ở nước ngoài để nhờ đưa người thân ra khỏi vùng oanh kích, luôn là những người già không dám ra khỏi nhà. Số điện thoại của anh được mọi người truyền miệng cho nhau.

Hôm trước đó, một quân nhân cho biết sẽ phải đào ngũ để cứu người mẹ tàn tật, vì hai anh em và người cha đều đang chiến đấu ngoài tiền tuyến. Rốt cuộc đội tình nguyện đã tìm được và đưa bà mẹ đến một nơi an toàn cùngổ với những người già khác. Yuri, một nhân viên của tòa thị chính đã giúp anh tìm ra các địa chỉ, hôm qua đã bị một trong năm quả bom tấn KAB của Nga biến thành tro bụi cùng với căn nhà. Một phụ nữ 72 tuổi được sơ tán thổ lộ, bà tin vào lời hứa hòa bình trong 24 giờ của ông Trump, nhưng Nga không ngừng dội bom xuống dân làng, và nay đã mất hết hy vọng.

Dân Thụy Điển sẵn sàng đối phó với chiến tranh

Trước mối đe dọa Nga, ở tầm châu lục, trong bài đầu tiên của loạt bảy bài viết « Châu Âu, chiến tranh và hòa bình », Le Monde cho biết « Thụy Điển tổ chức lại phòng vệ dân sự ». Thủ tướng Ulf Kristersson tuyên bố : « Thụy Điển không có chiến tranh, nhưng cũng chẳng phải là có hòa bình ». Tháng 11/2024, 10 triệu dân nước này nhận được bản in mới của cuốn cẩm nang « Trong trường hợp khủng hoảng hay chiến tranh » do Cơ quan phòng vệ dân sự phân phối, nhắc nhở rằng người dân cần phải biết cách tự lo ăn uống, sưởi ấm, tự chữa trị mà không có sự giúp đỡ từ bên ngoài.

Tại Thụy Điển vẫn còn 64.000 hầm tránh bom từ thời Đệ nhị Thế chiến có thể tiếp nhận 7 triệu người, nhưng cần phải tu bổ và xây dựng thêm. Từ khi Nga chiếm Crimée, người Thụy Điển sau 200 năm hòa bình được kêu gọi phải chuẩn bị cho nguy cơ bị xâm lăng. Theo một điều tra vào đầu năm, 76 % người được hỏi cho biết sẵn sàng tham gia lực lượng phòng vệ dân sự, và 43 % nói rằng đã chuẩn bị mọi thứ để có thể sống sót trong một tuần lễ nếu bị cô lập khi chiến tranh xảy ra.

Vì sao quan chức cao cấp Mỹ thích đến Groenland « du lịch » ?

Cũng liên quan đến châu Âu, Libération chạy tít trang nhất « Đổ mồ hôi lạnh ở Groenland », với hình minh họa là chiếc nón kết đỏ « Make America Great Again », phía sau là phong cảnh tuyết trắng của xứ sở lạnh giá này. La Croix cho biết « Chuyến ‘du lịch’ Groenland của Usha Vance gây bức xúc cho chính quyền địa phương ».

Trong bài xã luận mang tựa đề « Đánh cướp », Libération lưu ý, Groenland đã tiếp cố vấn an ninh quốc gia Mỹ Mike Waltz hôm thứ Hai, và kể từ thứ Năm 27/03, đến lượt bà vợ của phó tổng thống J.D. Vance là Usha Vance, mang theo một con nhỏ, theo như cái mốt được Elon Musk lăng-xê. Về mặt chính thức, là để dự khán cuộc đua chó trượt tuyết và khám phá văn hóa địa phương. Trước đó lực lượng an ninh đã đổ bộ với bốn chiếc xe chống đạn được đưa đến bằng hai phi cơ vận tải quân sự Hercules.

Tất nhiên là không ai bị lừa : Gần ba tháng sau khi công khai ý định sáp nhập Groenland, Donald Trump gởi người đi thám thính. Đại khái như đo kích thước cửa sổ để may màn cửa. Người dân địa phương vừa lo ngại, lại vừa coi đây là dịp để vượt khỏi tầm kiểm soát của vương quốc Đan Mạch, hoặc ít nhất là thương lượng bình đẳng với Copenhague. Tuy nhiên ưu thế của Groenland, lòng đất đầy khoáng sản nhất là đất hiếm, có thể khiến họ phải trả giá đắt. Theonhật báo thiên tả, gia tài này khó thể thoát khỏi tay Trump, mà cách lãnh đạo « giống với hải tặc hơn là nguyên thủ ».

Donald Trump, nhà lãnh đạo của một thế giới hữu hạn

Triết gia Gaspard Koenig trên Les Echos nhận định « Trump, nhà lãnh đạo đầu tiên của một thế giới hữu hạn ». Chính quyền Trump dường như nhận ra các nguồn tài nguyên của hành tinh không phải là vô hạn, và tìm cách tước đoạt của các láng giềng, trong khi nhân loại vẫn có thể có những lựa chọn khác như tái chế, tinh chế.

Tác giả lưu ý rằng chiến lược địa chính trị của Hoa Kỳ dựa trên việc chiếm hữu các tài nguyên quý giá. Cuộc đàm phán về Ukraina có liên quan đến việc khai thác đất hiếm (đặc biệt là măng-gan, titan và than chì). Sự thèm muốn Groenland do sự hiện diện của cryolite, một khoáng chất thiết yếu cho chuyển đổi năng lượng. Mỹ hỗ trợ Cộng hòa Dân chủ Congo chống quân nổi dậy M23 với điều kiện ký thỏa thuận về trữ lượng cobalt, coltan, đồng và lithium.

Việc Trump muốn sáp nhập Canada một phần vì phải tái thương lượng hiệp ước về dòng sông biên giới Columbia rộng mênh mông, mà Hoa Kỳ rất cần để tưới tiêu những vùng bị hạn hán. Ngay cả ý tưởng biến vịnh Mêhicô thành « vịnh Mỹ » cũng có thể nhằm có được nguồn hải sản dồi dào. Chủ nghĩa đế quốc kiểu Trump còn nhằm chiếm giữ đất đai, nước ngọt, đại dương để nuôi dưỡng sức mạnh nước Mỹ. Cắm cờ trên mặt đất, đối với những nhà chinh phục mới có lẽ ít quan trọng hơn là đào xuống dưới lòng đất.