Thùy Dương

Theo RFI

Vòm Sắt là gì ?

“Vòm Sắt cho nước Mỹ” mà ông Trump muốn triển khai gợi nhắc đến hệ thống phòng không đã phát huy hiệu quả bảo vệ Israel trong những năm qua, vốn được gọi là “Vòm Sắt” (Iron Dome). Vòm Sắt của Israel đã đánh chặn hàng ngàn tên lửa tầm ngắn, drone và các loại đạn pháo khác kể từ khi được triển khai vào năm 2011. AFP trích dẫn nhà thầu quân sự Rafael của Israel, công ty đã thiết kế Vòm Sắt, theo đó, hệ thống này có tỷ lệ đánh chặn thành công lên tới 90%.

Nhìn lại lịch sử, Israel lần đầu tiên tự phát triển hệ thống lá chắn sau cuộc chiến tranh với Liban hồi năm 2006, sau đó Tel Aviv đã được Hoa Kỳ hậu thuẫn, không chỉ về công nghệ phòng thủ mà còn là 2 tỉ đô la tài trợ, theo trang Huffington Post bằng tiếng Pháp ngày 28/01. Nhờ hệ thống phòng không tinh vi này, từ đó Israel đã có thể nhận diện, bắn chặn và phá hủy toàn bộ rốc-kết tầm ngắn, 24h/24, 7 ngày/7 và bất kể điều kiện thời tiết.

Tuy nhiên, bên cạnh Vòm Sắt, Israel còn có các hệ thống phòng không khác, để chống lại các mối đe dọa tầm xa, kể cả chống tên lửa đạn đạo, ví dụ hệ thống đánh chặn tên lửa tầm xa Arrow 3, do nhà sản xuất IAI của Israel phối hợp với hãng máy bay Boeing của Mỹ phát triển.  

Nhưng mối đe dọa nhắm vào Hoa kỳ không giống như mối nguy Israel phải đối phó ?

Các mối đe dọa tên lửa mà Hoa Kỳ phải đối mặt rất khác so với mối đe dọa từ các tên lửa tầm ngắn mà hệ thống Vòm Sắt của Israel được thiết kế để đối phó. AFP cho biết ngay từ hồi năm 2022, đánh giá của quân đội Mỹ trong lĩnh vực phòng thủ tên lửa (Missile Defense Review) đã ghi nhận mối đe dọa ngày càng gia tăng từ Nga và Trung Quốc.

Theo tài liệu nói trên, Bắc Kinh đã có khả năng tiến gần hơn đến Washington với tên lửa đạn đạo và tên lửa siêu thanh, trong khi Matxcơva đang hiện đại hóa các hệ thống tên lửa liên lục địa và không ngừng cải thiện các tên lửa có độ chính xác cao. Tài liệu cũng cho biết mức độ đe dọa từ drone, vốn dĩ đóng vai trò quan trọng trong cuộc chiến ở Ukraina, có khả năng gia tăng. Ngoài ra, Missile Defense Review cảnh báo về mối nguy hiểm từ tên lửa đạn đạo của Bắc Triều Tiên và Iran, cũng như các mối đe dọa từ đạn pháo và tên lửa của các tác nhân phi Nhà nước.

Trong những năm gần đây, Hoa Kỳ đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm quý báu về phòng thủ chống tên lửa và drone. Ví dụ, tại Ukraina, các hệ thống phòng không của Hoa Kỳ đã được sử dụng để chống tên lửa của Nga, trong khi máy bay và tàu chiến của Hoa Kỳ thì giúp bảo vệ Israel chống lại các cuộc tấn công của Iran hồi năm 2024 và đã nhiều lần bắn hạ tên lửa và drone do phiến quân Houthi Yemen, được Teheran hậu thuẫn, phóng vào các tàu hàng di chuyển ở vùng biển trong khu vực.

The Independent, dựa theo thông tin mà CNN tiết lộ, cho biết American Dome sẽ sử dụng “các hệ thống thiết bị tân tiến trong không gian vũ trụ để phát hiện và tiêu diệt các mối đe dọa”.

Cụ thể sắc lệnh của Donald Trump yêu cầu thế nào ?

Theo sắc lệnh của Donald Trump, bộ trưởng Quốc Phòng Mỹ, Pete Hegseth, có 60 ngày để trình bày kế hoạch phòng thủ chống lại các cuộc tấn công trên không của đối phương. Kế hoạch này cũng bao gồm việc phát triển và triển khai các hệ thống đánh chặn trong không gian, cũng như khả năng cảnh báo sớm về các vụ tấn công bằng tên lửa.

Sắc lệnh của tổng thống Mỹ Donald Trump cũng yêu cầu kế hoạch tài chính cho “Vòm Sắt cho Mỹ” phải được đệ trình trước khi hoàn thiện ngân sách cho năm tài khóa 2026, kèm theo đó phải có bản đánh giá được cập nhật về các mối đe dọa từ tên lửa của các nước và bản giới thiệu tổng thể các địa điểm đặt hệ thống phòng thủ chống lại các cuộc tấn công bằng vũ khí hạt nhân.

Liệu nước Mỹ có cần phải mở rộng hệ thống phòng không?

AFP ngày 28/01 trích dẫn Chad Ohlandt, một kỹ sư tại tổ chức tư vấn RAND Corporation, theo đó Lầu Năm Góc đã triển khai nhiều hệ thống phòng thủ tên lửa có thể bảo vệ lãnh thổ Hoa Kỳ khỏi hàng chục tên lửa đạn đạo xuyên lục địa và tên lửa đạn đạo tầm ngắn.

Theo ông Ohlandt, cuộc chiến ở Ukraina cho thấy cơ sở hạ tầng của một quốc gia dễ bị tấn công từ tầm xa và thành công của Israel trong việc phòng thủ trước các cuộc tấn công từ Iran đã “chứng minh những lợi thế của hệ thống phòng thủ tên lửa”.

Ohlandt cũng cảnh báo : “Trung Quốc đang tiếp tục phát triển nhanh chóng năng lực tấn công của tên lửa thông thường và tên lửa mang đầu đạn hạt nhân, trong khi một số nước khác đang phát triển năng lực tấn công tầm xa nhưng không phải với tên lửa đạn đạo”. Theo chuyên gia của RAND Corporation, tất cả những yếu tố đó đều cho thấy Mỹ nên mở rộng năng lực phòng thủ tên lửa.

Tướng không quân của Pháp, Bruno Clermont, giải thích trên đài CNEWS hôm 28/01 : « Ngày nay, như chúng ta đã thấy rõ trong các cuộc chiến tranh, chiến tranh Ukraina và cuộc chiến liên quan đến Israel, mối đe dọa đến từ các tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình, drone đủ kích cỡ, đủ chủng loại, với mọi tầm bắn khác nhau, không chỉ đe dọa lãnh thổ Hoa Kỳ mà còn đe dọa cả lãnh thổ Liên Hiệp Châu Âu.

Vì vậy, mục tiêu là làm những gì Israel đã làm, chỉ có điều là Israel đã làm theo quy mô của một quốc gia nhỏ. Còn Donald Trump muốn thực hiện ở quy mô Hoa Kỳ, tức là triển khai hàng trăm tỷ cho các hệ thống khác nhau vì cần nhiều hệ thống thì mới tạo ra được một « vòm sắt », có những hệ thống tầm ngắn, có những hệ thống tầm xa. Thế nên, đó là một chương trình quy mô lớn.

Dĩ nhiên, mục tiêu là bảo vệ Hoa Kỳ trước các mối đe dọa từ Trung Quốc, nước đã phát triển một số lượng lớn đủ loại tên lửa, tên lửa hành trình. Chúng tôi cảm thấy rằng Vòm Sắt mang tính chiến lược đối với Donald Trump, người vẫn chưa ngừng khiến chúng ta kinh ngạc và vẫn chưa ngừng đầu tư vào quốc phòng Mỹ (…)

Bài học lớn nhất rút ra từ hai cuộc xung đột gần đây : Mối đe dọa đến từ trời cao. Mối đe dọa đến từ mọi loại tên lửa và drone. Không còn bất kỳ hiệp ước cắt giảm hoặc hạn chế vũ khí nào nữa, tức là chúng ta đang bước vào một hệ thống mà ở đó các hệ thống tấn công phát triển mạnh mẽ thế nào thì các hệ thống phòng không cũng sẽ phải phát triển mạnh mẽ theo cùng cách như vậy. »

Việc xây dựng cơ sở hạ tầng này sẽ không dễ dàng ?

Huffington Post, trích dẫn tờ Independent, chỉ ra rằng Hoa Kỳ hiện đã có hệ thống phòng không đặc biệt hiệu quả, với hệ thống Patriot và các bệ phóng tên lửa Stinger, cho phép Hoa Kỳ phóng và đánh chặn tên lửa. Hệ thống này có thể tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai dự án « Vòm Sắt cho nước Mỹ ». Vấn đề đặt ra Hoa Kỳ sẽ phải tốn bao nhiêu để xây dựng một hệ thống phòng không phủ khắp toàn quốc như vậy ? Chưa kể đến thời gian cần thiết để hoàn thành dự án ngoại hạng này ?

Theo phân tích của trang SpaceNews, chuyên về công nghệ không gian, được báo kinh tế Pháp Les Echos ngày 28/01 dẫn lại, “Vòm Sắt” của Israel bảo vệ khu vực có diện tích nhỏ hơn cả bang New Jersey của Mỹ. Vòm sắt của Hoa Kỳ như vậy một mặt sẽ phải bảo vệ một khu vực rộng hơn khoảng 500 lần so với Israel, mặt khác phải chống lại các mối đe dọa tinh vi hơn, chẳng hạn như các phương tiện lướt siêu thanh (HGV) của Trung Quốc.

Những thiết bị thế hệ mới nhất này nằm trong số các vũ khí hỗn hợp mới có khả năng đánh lừa các hệ thống đánh chặn tên lửa. Những hệ thống có khả năng nhận dạng tên lửa hành trình, loại tên lửa cơ động và bay ở tầm thấp, chậm hơn nhưng lại khó phát hiện hơn, và phân biệt tên lửa hành trình với tên lửa đạn đạo, loại tên lửa bay tầm cao, với quỹ đạo hình parabol dễ đoán định hơn. Các loại tên lửa khác nhau thì cần đến những vũ khí khác nhau để vô hiệu hóa. Vấn đề là các vật thể bay mới thì khó phân loại hơn nên khó bắn hạ hơn.

Về chi phí xây dựng, Vòm Sắt của Israel như vậy sẽ không đáng kể gì so với Vòm Sắt của Mỹ, nhất là vì American Dome sẽ chỉ sử dụng công nghệ Mỹ. Les Echos nhắc lại, vào năm ngoái, Washington đã cân nhắc việc xây dựng một lá chắn tên lửa cho Guam, một hòn đảo nhỏ của Mỹ ở Thái Bình Dương, cách Trung Quốc gần 3.000 km. Theo Reuters, chi phí xây dựng lá chắn tên lửa cho đảo Guam ước tính lên đến 10 tỷ đô la trong vòng 10 năm.