Đặng Đình Mạnh

Theo Nguoi-viet

Thay đổi nguyên thủ ở Hoa Kỳ không phải là một kỳ đại hội đảng đến hẹn lại lên và công chúng chỉ được ngồi ghế khán giả để xem bất kỳ hoạt cảnh nào mà đảng cho công diễn trên sân khấu sau những thỏa hiệp, dàn xếp bẩn thỉu tại hậu trường.

Trái lại, thay đổi nguyên thủ tại Hoa Kỳ là dịp để chính công chúng lựa chọn diễn viên trên sân khấu và cùng với đó là kịch bản ưng ý được chọn sẵn cho tương lai bốn năm kế tiếp.

Thượng tuần Tháng Mười Một, 2024, người dân Hoa Kỳ đã hoàn tất việc lựa chọn như vậy với một tân nguyên thủ bước vào Tòa Bạch Ốc với một tân chính sách.

Tuy vậy, với tân tổng thống là ông Donald Trump, thì lại không hẳn là người mới với công chúng. Ông đã từng giữ chức vụ tổng thống Mỹ vào nhiệm kỳ 2016-2020. Với một quá trình đó cũng sẽ giúp hé lộ cho công chúng biết một số điểm trong chính sách sắp tới của ông ấy, ít nhất chính sách đối với khu vực Châu Á-Thái Bình Dương, trong đó bao gồm cả những tác động khả dĩ vào Việt Nam.

Về đối ngoại

Nếu không tính những khu vực nóng bỏng khác trên thế giới như tình hình an ninh tại Châu Âu qua cuộc xâm lăng của Nga vào Ukraine, hoặc cuộc chiến tại Trung Đông với Israel là tâm điểm chống lại nhiều thế lực Hồi Giáo cực đoan trong khu vực, như Hezbollah, Hamas, rồi Iran,… thì vấn đề an ninh tại khu vực Đông Nam Á-Thái Bình Dương cũng tiềm ẩn không ít vấn đề an ninh và cam kết của Hoa Kỳ trong khu vực này.

Trong đó, có điểm chung của cả lưỡng đảng chính trị tại Hoa Kỳ là Dân Chủ và Cộng Hòa là đều xác định sự cần thiết phải thực thi chính sách kiềm chế và bao vây Trung Quốc.

Tuy đảng Dân Chủ khơi mào sách lược “Hướng Đông” sang khu vực Châu Á-Thái Bình Dương. Nhưng khi thực thi vai trò tổng thống trong nhiệm kỳ 2016-2020, thì ông Trump đã thực hiện “tấn công” trực diện vào nền kinh tế Trung Quốc theo cách hết sức kịch tính: Tăng thuế nhập cảng hàng hóa Trung Quốc vào Hoa Kỳ, khi Trung Quốc trả đũa thì Trump lại tăng dần đến mức Trung Quốc không còn gì để tăng nữa.

Đến nay, qua các tuyên bố trong thời gian vận động tranh cử, cho thấy ông Trump hầu như vẫn duy trì chính sách kiềm chế, bao vây Trung Quốc.

Kiềm chế Trung Quốc bao gồm cả sách lược bao vây. Theo đó, nhờ vị thế địa chính trị quan trọng của Việt Nam trong sách lược bao vây đó, cho nên vị thế của Việt Nam trong khu vực và trên chính trường quốc tế tiếp tục được chính quyền Hoa Kỳ xem trọng.

Tuy nhiên, cũng cần thấy rằng nội các của ông Trump không phải là một nội các chiến tranh và bản thân ông ấy cũng thường xuyên ca ngợi nhiệm kỳ tổng thống 1.0 là nhiệm kỳ không chiến tranh. Cho nên, điều mà ông Trump có thể làm là duy trì chính sách kiềm chế Trung Quốc để tìm kiếm lợi ích kinh tế đáng kể hơn mà thôi.

Ông Trump sẽ không có những hành xử mang tính cách đột biến và sự can thiệp vào khu vực để bảo đảm an ninh chỉ mang mức độ duy trì tối thiểu.

Điều này có khả năng gây ảnh hưởng cho an ninh khu vực, vì có thể Trung Quốc sẽ lợi dụng sự giảm thiểu can thiệp của Hoa Kỳ để có các hành vi quả quyết hơn, như: Tấn công, thu hồi Đài Loan nơi mà họ cho là lãnh thổ của mình. Hoặc chiếm thêm đảo Việt Nam đang quản lý; Hay khai thác tài nguyên trong khu vực Biển Đông mà Việt Nam và nhiều quốc gia ven Biển Đông tuyên bố chủ quyền.

Nói chung, sự bảo đảm an ninh khu vực trở nên mong manh, yếu ớt hơn.

Về kinh tế

Với chính sách kinh tế của ông Trump, tuy chưa chính thức công bố, nhưng hầu như chúng ta đều biết đến nền tảng của chính sách này là bảo hộ mậu dịch theo đúng khẩu hiệu của ông Trump “America First”/“Ưu Tiên Nước Mỹ.”

Trong nhiệm kỳ đầu của ông ấy, khi mức thặng dư mậu dịch giữa Hoa Kỳ với Việt Nam vẫn còn ở mức thấp, thì ông Trump đã từng công khai cho rằng Việt Nam là quốc gia thao túng tiền tệ tệ hại nhất thế giới. Thì nay mức thặng dư mậu dịch (hay còn gọi là xuất siêu) đã gia tăng đáng kể, thì rất có thể ông ấy sẽ áp đặt những biện pháp trả đũa để cân bằng.

Do đó, những đòi hỏi của Việt Nam dưới thời Tổng Thống Biden như yêu cầu không dán nhãn kinh tế phi thị trường sẽ trở nên bi quan hơn dưới thời ông Trump. Việt Nam không những không đạt được yêu cầu này mà còn có thể phải nhượng bộ nhiều hơn về kinh tế.

Ví dụ, phải tăng mức nhập cảng hàng hóa từ Hoa Kỳ để giảm thiểu mức thâm hụt mậu dịch; Kiểm soát chặt chẽ hàng hóa xuất xứ từ Trung Quốc dán nhãn Việt Nam…

Về nhân quyền

Vốn dĩ xuất thân từ một doanh nhân, ông Trump không quá xem trọng các giá trị tinh thần bao gồm quyền tự do, dân chủ và nhân quyền mà Hoa Kỳ thường đi đầu cổ súy trên chính trường quốc tế. Và đó cũng là lý do mà ông Trump không đề cập gì đến vấn đề cải thiện nhân quyền trong suốt nhiệm kỳ của mình trong mối bang giao với chính quyền Cộng Sản Việt Nam.

Không chỉ đối với Việt Nam, mà hành xử của ông Trump đối với các quốc gia độc tài khác như Trung Quốc, Bắc Hàn, Cuba, Iran… cũng chung một đường hướng như vậy.

Năm 2017, khi đón tiếp thủ tướng đương nhiệm Việt Nam là ông Nguyễn Xuân Phúc tại Tòa Bạch Ốc, lần đầu tiên sau khi chính thức bang giao kể từ năm 1995, chính phủ của ông Trump đã không đề cặp gì đến vấn đề cải thiện nhân quyền Việt Nam như các tổng thống tiền nhiệm cả, kể cả tổng thống thuộc đảng Cộng Hòa.

Điều đó đã gởi đi tín hiệu rất xấu cho tình hình nhân quyền Việt Nam trong giai đoạn này. Trong năm 2018, số lượng người bị đàn áp, bắt giữ trong các cuộc biểu tình đạt con số cao nhất. Cũng trong năm này, chế độ Cộng Sản Việt Nam ban hành Luật An Ninh Mạng để gia tăng đàn áp.

Lúc này, trở lại vai trò tổng thống Hoa Kỳ trong nhiệm kỳ thứ 2, nhiều khả năng ông Trump vẫn tiếp duy trì chính sách cũ và tình hình nhân quyền Việt Nam sẽ tiếp tục u ám, bước thụt lùi trong bốn năm sắp tới. [kn]