Trúc Phương

Theo Nguoi-viet

Ranh giới giữa chính trị và lợi ích cá nhân đang bị xóa mờ nghiêm trọng. Những chuẩn mực căn bản nhất, chẳng hạn chính trị gia chuyên nghiệp phải từ bỏ tất cả vị trí quản trị doanh nghiệp, bây giờ gần như không hề tồn tại, hay chính xác hơn là sắp biến mất. Chủ nghĩa bè phái đang lên ngôi.

Mới đây, ông Donald Trump, tổng thống đắc cử, đã bổ nhiệm hai “ông sui” lên những vị trí khác nhau trong bộ máy chính quyền tương lai.

Những “mô hình” làm ăn thời thượng

Vài tuần trước khi được bổ nhiệm làm người đứng đầu Bộ Y Tế và Dịch Vụ Nhân Sinh, ông Robert F. Kennedy Jr. đã quảng cáo cho Boxbollen, môn tập đấm bốc tại nhà. Trong video đăng trên danh khoản TikTok của mình, ông Kennedy Jr. – mồ hôi nhễ nhại – đấm liên tục vào quả bóng nhỏ, hét to “Boxbollen!,” nói rằng đây là “món quà lý tưởng để tặng trong bít tất (Giáng Sinh).” Sản phẩm Boxbollen được rao bán với giá $29.99.

Hành vi quảng cáo sản phẩm như thế là không bình thường đối với một người từng là ứng cử viên tổng thống, huống hồ với một nhân vật sắp ngồi ghế bộ trưởng. Ông Kennedy Jr. không là người duy nhất đang phá vỡ ranh giới giữa chính trị và tư lợi cá nhân, hay chính xác hơn là lợi dụng chính trị để kiếm chác.

Ngay cả những người không còn nằm trong danh sách thành viên nội các của Trump 2.0 cũng tham gia “kỹ thuật” lợi dụng sức ảnh hưởng chính trị để kiếm tiền. Một trong những mô hình “kinh doanh” mới nhất là bán tin nhắn video. Sau khi rút lui khỏi vị trí đề cử bộ trưởng Bộ Tư Pháp, cựu Dân Biểu Matt Gaetz (Cộng Hòa-Florida) bắt đầu rao bán tin nhắn được cá nhân hóa (personalized messages) với giá $500 trên thị trường video Cameo (vào mùa giảm giá Black Friday vừa qua, giá được giảm 60%!), theo The Washington Post.

Theo truyền thống, viên chức liên bang bị cấm sử dụng chức vụ công để kiếm chác tư túi, hầu tránh tình trạng xung đột lợi ích. Tuy nhiên, điều này từng xảy ra ngay trong nhiệm kỳ đầu của ông Donald Trump, khi chính bà Kellyanne Conway, cố vấn Tòa Bạch Ốc, quảng bá cho sản phẩm thời trang của bà Ivanka (con gái ông Trump). Trong một chương trình trên Fox News, bà Conway kêu gọi khán giả “hãy mua đồ của Ivanka.” Cá nhân ông Trump cũng biến tên tuổi mình thành sản phẩm kinh doanh, từ Kinh Thánh, giày thể thao, đồng hồ mạ vàng in mặt Trump, đàn guitar có chữ ký Trump (có giá đến $10,000)…

Hạ tuần Tháng Mười Một, Dân Biểu Lauren Boebert (Cộng Hòa-Colorado) đã trở thành thành viên Quốc Hội đầu tiên sản xuất và rao bán tin nhắn video, thông qua trang mạng Cameo. Bà Boebert “rao:” “Cho dù bạn hoặc người quen của bạn cần một bài nói chuyện động viên về nước Mỹ, nếu bạn muốn gây bất ngờ cho bạn bè hoặc gia đình bằng một tin nhắn cho một ngày đặc biệt, hoặc nếu bạn chỉ muốn biết suy nghĩ của tôi về bất cứ điều gì, Cameo là nơi để kết nối với tôi…” Giá khởi điểm để mua một tin nhắn video của bà Boebert là $250.

Website về đạo đức của Hạ Viện Hoa Kỳ (ethics.house.gov) ghi rõ: “Theo luật liên bang và các quy định của Hạ Viện, thu nhập kiếm được bên ngoài của các thành viên Hạ Viện và nhân viên cấp cao phải tuân theo một giới hạn chung tính hàng năm… Trong năm 2023, giới hạn đó là $31,815.” Nói cách khác, ngoài mức lương $174,000, thành viên Hạ Viện chỉ được phép kiếm thêm $31,815; nhưng phải báo cáo bất kỳ khoản thu nhập phụ trội nào; và đặc biệt không được sử dụng chức vụ công để kiếm tiền.

Trường hợp điển hình của Mehmet Oz

Mới đây, ông Mehmet Oz, người được ông Trump bổ nhiệm lãnh đạo cơ quan quản lý các chương trình Medicare và Medicaid, đã nói với hàng triệu người theo dõi TikTok và X (Twitter) của ông rằng họ có thể giảm căng thẳng trong lễ Tạ Ơn “bằng các chất như ashwagandha (mua) từ một nguồn đáng tin cậy như iHerb.” Hóa ra ông Oz là “cố vấn toàn cầu” của iHerb, một “tiệm” thực phẩm bổ sung chuyên kinh doanh trên mạng.

Trên trang web iHerb, ông Oz phát biểu: “Tôi đã dành cả đời để mang lại sức mạnh cho những ai có trách nhiệm về sức khỏe. Hiện có nhiều phương pháp phòng ngừa, trong đó có thực phẩm và chất bổ sung, vì vậy người tiêu dùng cần tin tưởng vào nguồn gốc những sản phẩm này. Tôi đã làm việc với iHerb trong nhiều năm và ủy thác niềm tin mình cho sự đam mê chăm lo sức khỏe của họ.”

Mệnh danh “Dr. Oz,” trong nhiều năm, ông Mehmet Oz nổi tiếng với vai trò “bác sĩ truyền hình,” chuyên giới thiệu dược phẩm và “tư vấn sức khỏe.” Ông móc nối với các hãng dược và quảng bá sản phẩm cho họ để ăn hoa hồng. Một trong những sản phẩm được ông Oz quảng cáo mạnh là Ozempic của hãng Novo Nordisk.

Ngay thời điểm hiện tại, trên website riêng (doctoroz.com), ông Oz vẫn tiếp tục quảng cáo cho các loại thuốc giảm cân, đặc biệt Ozempic và Wegovy của Novo Nordisk. Vấn đề đáng chú ý ở đây là hai chương trình y tế lớn nhất Hoa Kỳ mà ông Oz quản lý trong tương lai (Centers for Medicare and Medicaid Services) sẽ mang lại lợi ích tài chính rất lớn cho những công ty dược sản xuất thuốc giảm cân. Lâu nay, các hãng dược này đã vận động chính phủ chi trả chi phí thuốc giảm cân.

Chưa hết, những tiết lộ tài chính từ cuộc chạy đua vào Thượng Viện năm 2022 của ông Mehmet Oz cho thấy ông còn sở hữu cổ phiếu của UnitedHealth Group có giá trị từ $280,000 đến $600,000.

Ông Walter Shaub Jr., người đứng đầu Văn Phòng Đạo Đức Chính Phủ (Office of Government Ethics – OGE) trong hơn bốn năm (từ thời Obama đến những tháng đầu của Trump 1.0), nói rằng “Việc có mối quan hệ tài chính liên tục với một công ty chăm sóc sức khỏe sẽ tạo ra… một vũng lầy đạo đức, trừ khi ông ấy (Mehmet Oz) thực sự sẵn sàng thay đổi các giao dịch kinh doanh của mình.”

The Washington Post cho biết, thông qua nhiều kênh truyền thông khác nhau, ông Oz không chỉ thúc đẩy các phương pháp điều trị “thần kỳ” để giảm mỡ (dù hoàn toàn thiếu bằng chứng khoa học) mà còn quảng bá cho các công ty mà đương sự có lợi ích tài chính, trong đó có một công ty dinh dưỡng và một công ty công nghệ sinh học tạo ra chất bổ sung sữa non.

Tờ POLITICO cho biết thêm, trong suốt 12 năm phát sóng trên truyền hình, “The Dr. Oz Show” có một thỏa thuận tài trợ béo bở để quảng bá sản phẩm cho Usana Health Sciences, nơi có thị trường lớn nhất là Trung Quốc chứ không phải Mỹ. Ông Oz thậm chí cũng xuất cảng chương trình nổi tiếng của ông sang Trung Quốc và từng nhiều lần đến nước này. Năm 2007, tại Đại Học Bắc Kinh, ông Oz nói: “Khi Trung Quốc thành công, Hoa Kỳ cũng thành công.”

Ông Mehmet Oz luôn vận động mở rộng việc tư nhân hóa Medicare – động thái mà những người thuộc phe bảo thủ cho rằng sẽ cải thiện các quyền lợi bảo hiểm, tuy nhiên, giới chuyên gia chính sách y tế tin rằng điều này sẽ dẫn đến việc các công ty bảo hiểm tư nhân sẽ tính phí cao cho chính phủ.

Với những gì liên quan ông Oz, Thượng Nghị Sĩ Patty Murray (Dân Chủ-Washington), cựu chủ tịch Ủy Ban Y Tế Thượng Viện, nói: “Tôi thực sự lo ngại về cách nhìn nhận vấn đề (sức khỏe) lẫn khả năng xảy ra xung đột lợi ích. Hãy nhớ rằng, đây là một cá nhân đã nhiều lần quảng bá các phương pháp điều trị lang băm chỉ đơn giản vì ông ta có thể hưởng lợi về mặt tài chính.”

Tất cả rào cản đều sụp đổ

Vài ngày trước khi nhậm chức tổng thống năm 2017, ông Donald Trump nói với các phóng viên rằng ông sẽ trao “quyền kiểm soát hoàn toàn và toàn diện” công ty bất động sản của ông cho hai con trai. Ông Trump cho biết thêm ông cũng hủy một thương vụ bất động sản trị giá $2 tỷ ở Dubai, United Arab Emirates; và sau khi bán hết cổ phiếu của mình, ông thề tuân thủ loạt nguyên tắc đạo đức.

Tám năm sau, khi chuẩn bị trở lại Tòa Bạch Ốc, ông Trump vẫn không có dấu hiệu nào cho thấy ông không trục lợi trong cương vị tổng thống. Ông Trump không đưa ra lời hứa nào về việc thoái vốn khỏi bất kỳ lợi ích tài chính nào, trong đó có một doanh nghiệp tiền điện tử và cổ phần trị giá $3.76 tỷ trong công ty truyền thông Truth Social. Ông Trump chuẩn bị nhậm chức với khối tài sản khổng lồ khi khả năng giám sát đạo đức của chính phủ yếu hơn nhiều so với nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của ông.

Theo Đạo Luật Chuyển Giao Tổng Thống (Presidential Transition Act), ông Trump phải ký một kế hoạch đạo đức (an ethics plan) bao gồm cách ông “giải quyết xung đột lợi ích của chính mình trong nhiệm kỳ tổng thống” (“address his or her own conflicts of interest during a Presidential term”). Cho đến nay, ông Trump vẫn chưa đưa ra bản kế hoạch đạo đức đề cập ở trên.

Vấn đề đang được quan tâm là sau khi nhậm chức tổng thống, ông Trump có thể gây sức ép Quốc Hội để thay đổi luật đạo đức. Thêm nữa, với tư cách tổng thống, ông Trump còn có quyền thay giám đốc OGE, mà theo truyền thống, giám đốc OGE phải làm việc trên tinh thần phi đảng phái.

Toàn cảnh, có thể thấy vấn đề xung đột lợi ích không còn là “nguy cơ.” Nó đang hiển hiện và chẳng ai có thể ngăn cản. Những vụ việc liên quan xung đột lợi ích xảy ra nhiều đến mức không thể kể hết.

Newsweek ngày 2 Tháng Mười Hai cho biết, Thượng Nghị Sĩ Markwayne Mullin (Cộng Hòa-Oklahoma) đã mua cổ phiếu của Stride, Inc – một công ty chuyên về giáo dục trực tuyến. Từ Tháng Hai, 2023 đến nay, ông Mullin có chân trong Ủy Ban Y Tế, Giáo Dục, Lao Động và Lương Hưu của Thượng Viện, nơi giám sát và đưa ra những khuyến nghị lập pháp về các vấn đề giáo dục quốc gia. Người ta tin rằng nhờ “tay trong” Mullin trong Thượng Viện mà công ty Stride, Inc đã giành được khoản hợp đồng liên bang trị giá $405,000…

Ông Jeff Hauser, giám đốc điều hành “Revolving Door Project,” một nhóm chuyên nghiên cứu lợi ích công, nói về ông Trump và vấn đề xung đột lợi ích: “Chúng ta có rất ít khả năng giám sát vì không có bất kỳ hệ thống trách nhiệm giải trình chức năng nào được thiết lập. Quy mô những gì có thể xảy ra lớn hơn rất nhiều so với những lo ngại thực sự mà chúng ta chứng kiến trong nhiệm kỳ đầu của ông ấy.” [qd]