Theo BBC

Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường bắt đầu chuyến thăm chính thức đầu tiên đến Việt Nam kể từ khi nhậm chức từ tháng 3/2023.

Chuyến thăm của ông Lý Cường diễn ra từ ngày 12 đến ngày 14/10, đánh dấu lần đầu tiên sau 11 năm một thủ tướng Quốc vụ viện Trung Quốc thăm Việt Nam.

Trước đó, vào năm 2013, người tiền nhiệm của ông Lý Cường là cố Thủ tướng Lý Khắc Cường đã có thăm chính thức Việt Nam từ ngày 13 đến 15/10/2013.

Dự kiến ông Lý Cường sẽ gặp Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Việt Nam Tô Lâm vào ngày thứ Bảy 12/10 và Thủ tướng Phạm Minh Chính vào sáng ngày Chủ nhật 13/10 trước khi tham dự lễ chứng kiến ký kết các tài liệu hợp tác giữa hai nước.

Trước khi đến Hà Nội, ông Lý Cường đã đến thủ đô Viêng Chăn của Lào tham dự Thượng đỉnh Trung Quốc-ASEAN lần thứ 27, Thượng đỉnh ASEAN+3 và Thượng đỉnh Đông Á lần thứ 19 từ ngày 9 đến 12/10.

Ông Lý Cường nhậm chức thủ tướng Quốc vụ viện Trung Quốc từ tháng 3/2023 đến nay.

Ông Lý Cường thăm chính thức Việt Nam vào thời điểm Thường trực Ban Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam Lương Cường có chuyến thăm Trung Quốc theo lời mời của ĐCS nước này và đã có cuộc hội kiến Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh hôm 11/10.

Báo South China Morning Post (SCMP) ngày 11/10 dẫn lời người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh nói Lào và Việt Nam là “hai quốc gia láng giềng chủ nghĩa xã hội thân thiện của Trung Quốc” và cho biết các chuyến thăm là “rất quan trọng trong việc thúc đẩy hợp tác chiến lược toàn diện”.

“Trung Quốc hy vọng thông qua chuyến thăm có thể phối với Lào và Việt Nam để tiếp tục thúc đẩy tình hữu nghị truyền thống, tăng cường liên lạc chiến lược và làm sâu sắc thêm hợp tác đôi bên cùng có lợi,” bà Mao Ninh nói thêm, theo SCMP.

Bình luận về sự kiện này với SCMP, Giáo sư Tra Đạo Huỳnh từ khoa quan hệ quốc tế thuộc Đại học Bắc Kinh nói chuyến thăm mang tính “thông lệ” và hai nước có khả năng nhấn mạnh đến các dự án chung trong những lĩnh vực như cơ sở hạ tầng.

Giáo sư Tra Đạo Huỳnh cũng cho biết Trung Quốc và Việt Nam đã tìm được cơ chế để “phân chia hợp tác” trong những lĩnh vực thương mại, đầu tư và việc hai nước tiếp giáp trên biển và đất liền là yếu tố “quan trọng nhất” trong mối quan hệ ngoại giao.

Năm 2024 cũng đánh dấu 25 năm Việt Nam và Trung Quốc ký Hiệp ước biên giới trên đất liền và 15 năm ký ba văn kiện pháp lý về biên giới trên đất liền.

Đường sắt và xuất khẩu nông sản

Trước đó vào hôm thứ Sáu 11/10, Reuters dẫn lời hai người nắm vấn đề rằng Trung Quốc và Việt Nam dự kiến sẽ ký các thỏa thuận mới, bao gồm tăng cường kết nối đường sắt và mua bán nông sản với Việt Nam.

Trung Quốc hiện là thị trường tiêu thụ nông sản hàng đầu của Việt Nam dù vẫn còn xảy ra các vụ ngừng nhập khẩu một số mặt hàng. Cụ thể như hồi tháng Sáu, Tổng cục Hải quan Trung Quốc đình chỉ nhập khẩu sầu riêng từ Việt Nam với lý do liên quan đến hàm lượng “kim loại nặng”.

Hiện Trung Quốc vẫn là thị trường tiêu thụ rau quả hàng đầu của Việt Nam với kim ngạch xuất khẩu rau quả trong bảy tháng đầu năm 2024, đạt 2,4 tỷ USD, tăng 24,9% so với cùng kỳ năm trước, chiếm 64,2% trong tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của cả nước, theo số liệu Tổng cục Hải quan Việt Nam.

Các nguồn tin của Reuters cho biết các thỏa thuận cũng bao gồm hệ thống thanh toán và quy trình hải quan, có thể giúp tăng cường quan hệ kinh tế giữa hai quốc gia láng giềng đều theo thể chế xã hội chủ nghĩa sau khi một loạt các cuộc gặp cấp cao và những thỏa thuận hợp tác đã được ký trong những tháng gần đây.

Bộ Ngoại giao Việt Nam và Trung Quốc đã không phản hồi trước yêu cầu bình luận của Reuters.

Vào ngày Chủ nhật 13/10, dự kiến hai nước sẽ ký một thỏa thuận mới về các hoạt động khảo sát, một nguồn tin của Reuters cho biết nhưng không nêu cụ thể.

Cả hai nguồn tin của Reuters đều bình luận trong điều kiện ẩn danh vì tính chất thông tin không được công khai.

Hiện chưa rõ bao nhiêu thỏa thuận sẽ được ký kết, nhưng các nguồn tin cho Reuters biết ít nhất hơn 10 thỏa thuận được bàn thảo.

Các tuyến đường sắt liền mạch được coi là rất quan trọng cho chuỗi cung ứng, khi ngày càng nhiều nhà sản xuất Trung Quốc chuyển hướng một số hoạt động xuất khẩu sang Việt Nam trong bối cảnh căng thẳng thương mại giữa Trung Quốc và Mỹ.

Đây là lĩnh vực có ý nghĩa to lớn để kết nối chiến lược hai nền kinh tế, kết nối giữa khuôn khổ Hai hành lang, một vành đai kinh tế Việt Nam-Trung Quốc với sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc.

Được hai nước thông qua vào năm 2004, hợp tác phát triển Hai hành lang, một vành đai kinh tế Việt Nam-Trung Quốc bao gồm hành lang kinh tế Côn Minh-Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng, hành lang kinh tế Nam Ninh-Lạng Sơn-Hà Nội-Hải Phòng và vành đai kinh tế Vịnh Bắc Bộ.

Vào ngày 5/10, ông Phạm Minh Chính đã nhấn mạnh “thúc đẩy triển khai các dự án đường sắt kết nối với Trung Quốc”.

Hiện chưa có thời gian khởi công cụ thể liên quan đến ba dự án đường sắt kết nối Việt Nam với Trung Quốc gồm Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng, Lạng Sơn-Hà Nội, Móng Cái-Hạ Long-Hải Phòng dù thông tin này đã được đề cập liên tục trong các cuộc gặp cấp cao.

Theo nguồn tin của Reuters, ngoài tuyến đường sắt Côn Minh-Hải Phòng, hai nước đang có kế hoạch nâng cấp một tuyến đường sắt khác từ Quảng Tây của Trung Quốc đến Hà Nội và một tuyến đường sắt mới nối liền thành phố Thâm Quyến với Hải Phòng.

Biển Đông

Chuyến đi của ông Lý Cường diễn ra sau vụ các ngư dân ở tỉnh Quảng Ngãi bị lực lượng chấp pháp của Trung Quốc đánh đập vào ngày 29/9, Bộ Ngoại giao Việt Nam thẳng thừng gọi đây là sự “đối xử thô bạo”.

Liệu chuyến đi của ông Lý Cường có giúp cải thiện được những bất đồng liên quan đến vụ việc mới nhất vừa qua hay không vẫn đang là vấn đề được quan tâm đặc biệt.

Trong khi đó, Việt Nam tiếp tục duy trì mong muốn giải quyết các tranh chấp trên Biển Đông bằng biện pháp hòa bình, theo luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Luật Biển 1982.

Thông tin với báo chí trong nước vào ngày thứ Bảy 12/10, sau chuyến đi của Thủ tướng Phạm Minh Chính tham dự Hội nghị Cấp cao ASEAN 44, 45 và các hội nghị cấp cao liên quan tại thủ đô Viêng Chăn của Lào, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn cho biết:

“Thủ tướng chia sẻ và đề cao lập trường nguyên tắc của ASEAN trong vấn đề Biển Đông, nhấn mạnh giải quyết tranh chấp bằng các biện pháp hòa bình, thực hiện đầy đủ và hiệu quả Tuyên bố về Ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) và sớm hoàn tất Bộ Quy tắc Ứng xử ở Biển Đông (COC) thực chất, hiệu lực, phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển 1982. Thủ tướng cũng đề nghị các đối tác ủng hộ lập trường của ASEAN và các nỗ lực xây dựng Biển Đông thành vùng biển của hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển bền vững.”

Trước đó, Biển Đông được xem sẽ là một trong những nội dung đứng đầu chương trình nghị sự của Thượng đỉnh ASEAN lần thứ 44, 45.

Tổng thống Philippines vào ngày thứ Năm 10/10 đã kêu gọi các lãnh đạo quốc gia Đông Nam Á và Trung Quốc tăng tốc đàm phán về Bộ quy tắc ứng xử (Code of Conduct) trên Biển Đông giữa ASEAN và Trung Quốc.

Phát biểu trong Thượng đỉnh ASEAN-Trung Quốc lần thứ 27 tại Viêng Chăn (Lào) ông Ferdinand Marcos Jr. nói tình hình trên Biển Đông “vẫn căng thẳng và không có gì thay đổi. Chúng tôi vẫn bị xâm hại và tấn công.”

Về phần mình, ngày thứ Sáu 11/10, ông Lý Cường nói các nước ngoài Đông Nam Á cần tôn trọng và ủng hộ các nỗ lực hòa bình của Trung Quốc ở Biển Đông và đóng vai trò xây dựng cho nền hòa bình và ổn định trong khu vực, không có quốc gia nào được nêu tên đến trong phát biểu của ông Lý.

Theo Tân Hoa Xã, khi không đề cập đến bất kỳ quốc gia hay vụ việc nào, ông Lý nói Trung Quốc luôn muốn giải quyết khác biệt với các nước liên quan thông qua đối thoại và tham vấn và tích cực tiến hành các hoạt động thực tế trên biển.

Theo Reuters, ông Lý Cường cũng nói Trung Quốc và các nước trong ASEAN “đã nỗ lực sớm hoàn tất” Bộ quy tắc ứng xử (Code of Conduct) trên Biển Đông giữa ASEAN và Trung Quốc.